{"id":2906,"date":"2026-05-05T22:23:46","date_gmt":"2026-05-05T19:23:46","guid":{"rendered":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/?p=2906"},"modified":"2026-05-06T08:26:03","modified_gmt":"2026-05-06T05:26:03","slug":"elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/","title":{"rendered":"Elisa D’Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir"},"content":{"rendered":"\n

Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en tart\u0131\u015fmal\u0131 ama bir o kadar da etkili tarih\u00e7ilerinden biri. Martin Heidegger\u2019in \u00f6\u011frencisi olarak felsefeden tarihe y\u00f6nelen Nolte, \u00f6zellikle \u201cAvrupa \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u201d teziyle ve Historikerstreit s\u0131ras\u0131ndaki pozisyonuyla dikkat \u00e7ekti. Ernst J\u00fcnger ile olan entelekt\u00fcel ili\u015fkisi de d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Elisa D’Annibale ile Nolte \u00fczerine konu\u015ftuk. 2021 y\u0131l\u0131ndan <\/em>itibaren \u0130talyan Germen Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde kadrolu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/em> Ernst Nolte tra politica e storia. Un inedito per il centenario j\u00fcngeriano <\/a><\/em>kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en tart\u0131\u015fmal\u0131 ama ayn\u0131 zamanda en etkili tarih\u00e7ilerinden biri olarak kabul edilir. Sizce onu bu kadar \u00f6nemli ve \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131ndan farkl\u0131 k\u0131lan temel unsurlar nelerdir?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l tarih\u00e7ili\u011finin geleneksel s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131ndan ka\u00e7an bir fig\u00fcr \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrekli olarak tarih ve felsefe aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinde yer al\u0131r. Bu, onun hem \u00f6nemini hem de bir\u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f\u0131na olan mesafesini a\u00e7\u0131klayan ilk unsur: Nolte, tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 olaylar\u0131n salt ampirik bir yeniden in\u015fas\u0131 olarak de\u011fil, tarihsel s\u00fcre\u00e7leri uzun vadeli teorik kategoriler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yorumlama ve bu kategorileri tarihsel deneyimin s\u00fczgecinden ge\u00e7irme \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda y\u00f6ntemi son derece \u00f6zg\u00fcn. Ne tamamen tarihselci ne de tamamen spek\u00fclatiftir; entelekt\u00fcel biyografilerin, siyasi hareketlerin ve ideolojik yap\u0131lar\u0131n ger\u00e7ek birer yorum laboratuvar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir “\u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemin felsefi tarihi” bi\u00e7imi olarak yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onu, \u00f6rne\u011fin daha ampirik-belgesel bir tarih yaz\u0131m\u0131ndan veya kat\u0131 siyasi-kurumsal yakla\u015f\u0131mlardan farkl\u0131 k\u0131lan tam da bu yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci belirleyici unsur, temsil etti\u011fi yorumlay\u0131c\u0131 kategorilerdir; \u00f6zellikle “Avrupa i\u00e7 sava\u015f\u0131” kavram\u0131 ve daha sonra “d\u00fcnya i\u00e7 sava\u015f\u0131” kavram\u0131na geni\u015fletilmesi. Bu okuma anahtar\u0131yla Nolte, Bol\u015fevizm ve fa\u015fizm aras\u0131ndaki ideolojik \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n birle\u015fik bir alan\u0131 olarak 20. y\u00fczy\u0131la dair bir vizyon sunar; b\u00f6ylece hem ulusal hem de kat\u0131 kronolojik okumalar\u0131 y\u0131kar. Bu, totalitarizm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 ve uluslar\u00fcst\u00fc bir boyut kazand\u0131rma erdemine sahip, ancak ayn\u0131 zamanda karma\u015f\u0131k fenomenleri tek bir yorumlay\u0131c\u0131 matrise indirgeme e\u011filiminde oldu\u011fu i\u00e7in kat\u0131l\u0131k ve basitle\u015ftirme unsurlar\u0131 da ta\u015f\u0131yan olduk\u00e7a iddial\u0131 bir paradigmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve ayn\u0131 derecede \u00f6nemli bir y\u00f6n, tarih yaz\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131ndaki konumudur. Nolte, 1960’lardan itibaren \u2014Fa\u015fizmin \u00dc\u00e7 Y\u00fcz\u00fc<\/em> kitab\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek yeterlidir\u2014 derin izler b\u0131rakm\u0131\u015f bir tarih\u00e7idir, ancak giderek neredeyse sadece 1986’daki Historikerstreit<\/em> (Tarih\u00e7iler Tart\u0131\u015fmas\u0131) ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu indirgeme, fa\u015fizm ve Bol\u015fevizm aras\u0131ndaki ili\u015fki, totalitarizm sorunu, ideoloji ve \u015fiddet aras\u0131ndaki ba\u011f, felsefenin tarihsel anlay\u0131\u015ftaki rol\u00fc gibi Avrupa modernitesinin merkezi d\u00fc\u011f\u00fcmlerini ele alan ve birka\u00e7 on y\u0131la yay\u0131lan eserinin kapsam\u0131n\u0131 g\u00f6lgelemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Son olarak, Nolte’yi \u00f6zellikle etkili k\u0131lan \u015fey, sert ele\u015ftirilere maruz kalma pahas\u0131na bile radikal sorular sorma yetene\u011fidir. Onun tarih yaz\u0131m\u0131 asla tarafs\u0131z veya betimleyici de\u011fildir: Okuyucuyu 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n k\u0131r\u0131lmalar\u0131yla y\u00fczle\u015fmeye zorlayan sorunlu bir tarih yaz\u0131m\u0131d\u0131r. Tam da bu gerilim \u2014yorumsal h\u0131rs ile zorlama risk aras\u0131ndaki gerilim\u2014 Nolte’nin neden ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan ama ayn\u0131 zamanda en ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 yazarlar\u0131ndan biri olarak kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n\n\n\n

Martin Heidegger’in bir \u00f6\u011frencisi olarak Nolte, tarihe felsefeden yola \u00e7\u0131karak ula\u015f\u0131r. Bu ge\u00e7i\u015fin arkas\u0131nda yatan entelekt\u00fcel motivasyon nedir? Heidegger’in felsefesi Nolte’nin tarihsel metodolojisini hangi d\u00fczeyde ve nas\u0131l etkilemi\u015ftir?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Heiddegger<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nolte’nin felsefeden tarihe ge\u00e7i\u015fi, basit bir disiplin se\u00e7imi olarak de\u011fil, teorik bir sorunun tutarl\u0131 bir sonucu olarak okunmal\u0131d\u0131r. Heideggerci ufukta yeti\u015fen Nolte, art\u0131k soyut spek\u00fclasyonlarla s\u0131n\u0131rlanamayacak bir felsefe anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 miras alm\u0131\u015ft\u0131r: Nitekim Heidegger’de tarihsellik, varolu\u015fun asli boyutudur. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn\u00fc anlamak, onun olu\u015ftu\u011fu tarihsel s\u00fcre\u00e7lerle y\u00fczle\u015fmek demektir. Nolte’nin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 tam da budur: Tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir.<\/p>\n\n\n\n

Tarihe y\u00f6nelmesinin entelekt\u00fcel motivasyonu radikaldir: Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l fenomenlerine \u2014fa\u015fizm, Bol\u015fevizm, totalitarizm\u2014 \u00f6zerk nesneler olarak de\u011fil, Avrupa modernitesinin krizinin tezah\u00fcrleri olarak yakla\u015f\u0131r. Bu anlamda onun operasyonu, alan\u0131 giderek uzmanla\u015fm\u0131\u015f dallara ay\u0131rma e\u011filiminde olan \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fundan net bir \u015fekilde ayr\u0131l\u0131r. Nolte ise ters bir hareket yapar: Y\u00fczy\u0131la teorik bir birlik kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Heidegger’in etkisi i\u00e7erikten ziyade y\u00f6ntemin yap\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130lk olarak, yorumlay\u0131c\u0131 kategorilerin merkezili\u011finde: Nolte, tarihsel materyali bir anlam \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde organize eden “fa\u015fizm”, “Avrupa i\u00e7 sava\u015f\u0131”, “d\u00fcnya i\u00e7 sava\u015f\u0131” gibi kavramlar in\u015fa eder. \u0130kinci olarak, \u00f6zsel ba\u011flar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda: Bol\u015fevizm ve fa\u015fizm aras\u0131ndaki ili\u015fki onun i\u00e7in basit bir kronolojik ard\u0131ll\u0131k de\u011fil, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n gerilim alan\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan yap\u0131sal bir ili\u015fkidir. Son olarak, tarihin, tarih\u00e7inin g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karmas\u0131 gereken i\u00e7sel bir mant\u0131k taraf\u0131ndan kat edilen sorunlu bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olarak kavranmas\u0131nda.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nolte’nin s\u00f6zde “Heidegger davas\u0131” ile hesapla\u015fmas\u0131 da tam bu zeminde yer al\u0131r. V\u00edctor Far\u00edas’\u0131n Heidegger ve Nazizm<\/em> (1987) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131, Heidegger’in d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki felsefe ve siyaset ili\u015fkisi \u00fczerine tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yeniden a\u00e7m\u0131\u015f ve bir\u00e7ok yorumcuyu t\u00fcm eserini nasyonal sosyalizmle olan ili\u015fkisi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda okumaya itmi\u015fti. Nolte, bu tart\u0131\u015fmaya dolayl\u0131 olarak 1992 tarihli Martin Heidegger. Politik und Geschichte im Leben und Denken<\/em> adl\u0131 kitab\u0131yla m\u00fcdahale eder ve burada daha karma\u015f\u0131k, daha az indirgemeci bir okuma \u00f6nerir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmadan ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7, onun tarihsel metodolojisini anlamak i\u00e7in de son derece anlaml\u0131d\u0131r. Nolte, Heidegger ile nasyonal sosyalizm aras\u0131ndaki ili\u015fki sorununu inkar etmez, ancak felsefeyi basit\u00e7e konjonkt\u00fcrel bir siyasi se\u00e7imin ifadesine indirgemeyi reddeder. Aksine, felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnce ile tarihsel tesad\u00fcf aras\u0131ndaki \u2014genellikle sorunlu ve \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f\u2014 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015flik \u00fczerinde \u0131srar eder. Bu, tam olarak 20. y\u00fczy\u0131la uygulad\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131md\u0131r: Fikirleri ba\u011flamlar\u0131ndan asla tamamen ay\u0131rmamak, ama onlar\u0131 ba\u011flam i\u00e7inde de yok etmemek.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda Far\u00edas ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r. Far\u00edas’\u0131n felsefe ve nasyonal sosyalizm aras\u0131nda do\u011frudan ve neredeyse deterministik bir ba\u011f kurma e\u011filiminde oldu\u011fu yerde, Nolte dolayl\u0131 s\u00fcre\u00e7lere, karars\u0131zl\u0131klara ve zaman i\u00e7indeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere dikkat eden daha eklemli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunar. Bu fark sadece Heidegger ile ilgili de\u011fildir; d\u00fc\u015f\u00fcnce ve tarih aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlaman\u0131n iki z\u0131t bi\u00e7imini yans\u0131t\u0131r: biri indirgemeci ve do\u011frusal, di\u011feri sorunlu ve yap\u0131sal.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Renzo De Felice

<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Di\u011fer tarih\u00e7ilerle yap\u0131lacak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma Nolte’nin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha da netle\u015ftirir. \u00d6rne\u011fin De Felice d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, belirleyici bir ayr\u0131m g\u00f6ze \u00e7arpar: Fa\u015fizmin geleneksel olmayan yorumlar\u0131na duyulan ilgiyi payla\u015fsalar da, De Felice belgesel do\u011frulamaya ve ba\u011flamlar\u0131n ayr\u0131m\u0131na dayal\u0131 bir y\u00f6nteme sad\u0131k kal\u0131r. Nolte ise teorik kategorinin ampirik analizden \u00f6nce gelmesine ve ona y\u00f6n vermesine izin verir. Benzer \u015fekilde, sava\u015f sonras\u0131 Alman tarih yaz\u0131m\u0131na k\u0131yasla \u2014ki bu tarih yaz\u0131m\u0131 b\u00fcy\u00fck teorik sentezlere kar\u015f\u0131 genellikle temkinli ve \u015f\u00fcpheci olmu\u015ftur\u2014 Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 birle\u015fik bir s\u00fcre\u00e7 olarak yorumlama gereklili\u011fini savunan ayk\u0131r\u0131 bir fig\u00fcr olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Nolte’deki Heidegger miras\u0131, i\u00e7eriklerin do\u011frudan aktar\u0131lmas\u0131ndan de\u011fil, teorik bir tutumdan ibarettir: Tarihin sadece yeniden in\u015fa edilmesi de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fi inanc\u0131. Far\u00edas’\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma ile yap\u0131lan y\u00fczle\u015fme ve 1992 tarihli ciltte geli\u015ftirilen yans\u0131malar, Nolte’nin felsefe ve tarihi birbirinden ay\u0131rmadan veya birini di\u011ferine indirgemeden nas\u0131l s\u00fcrekli bir arada tutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Onun tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 hem bu kadar \u00f6zg\u00fcn hem de bu kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 k\u0131lan, tam da teorik h\u0131rs ile zorlama riski aras\u0131ndaki bu gerilimdir.<\/p>\n\n\n\n

Nolte’nin “Muhafazak\u00e2r Devrim” (Konservative Revolution) hareketine yakla\u015f\u0131m\u0131 nas\u0131ld\u0131? Bu fenomene ve onun kilit fig\u00fcrlerine neden bu kadar ilgi duyuyordu?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nolte’nin s\u00f6zde “Muhafazak\u00e2r Devrim”e olan ilgisi ne nostalji merak\u0131d\u0131r ne de salt yeniden in\u015fac\u0131d\u0131r: Bu ilgi, bir kez daha teoriktir. Nolte, J\u00fcnger’den Moeller van den Bruck’a ve Schmitt’e kadar uzanan bu heterojen yazar ve ak\u0131m grubuna basit\u00e7e Alman entelekt\u00fcel tarihinin bir par\u00e7as\u0131 olarak bakmaz; buray\u0131, 20. y\u00fczy\u0131l Avrupa’s\u0131n\u0131n baz\u0131 belirleyici kategorilerinin olu\u015ftu\u011fu bir laboratuvar olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Onu cezbeden \u015fey bu fenomenin e\u015fik karakteridir. “Muhafazak\u00e2r Devrim”, onun okumas\u0131nda gelenek ve modernite aras\u0131nda, liberal d\u00fczene reddiye ile yeni siyasi bi\u00e7imlerin aray\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki bir ara alan\u0131 temsil eder. Hen\u00fcz nasyonal sosyalizm de\u011fildir ama art\u0131k klasik muhafazak\u00e2rl\u0131k da de\u011fildir: Modernite krizine verilen yan\u0131tlar\u0131n radikalle\u015fti\u011fi bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesidir. Nolte i\u00e7in onu tarihsel olarak belirleyici k\u0131lan tam da bu belirsizliktir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lgisinin motivasyonu, d\u00fc\u015f\u00fcncesinin merkezi sorunuyla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r: Fa\u015fizmin k\u00f6kenini ve do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak. Bu anlamda “Muhafazak\u00e2r Devrim”, ona genetik bir an, ya da daha do\u011frusu, onsuz fa\u015fizmin tam olarak anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 bir ideolojik haz\u0131rl\u0131k ba\u011flam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Mesele do\u011frudan ve mekanik bir s\u00fcreklilik hatt\u0131 kurmak de\u011fil, belirli siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerinin geli\u015fti\u011fi bir olas\u0131l\u0131klar alan\u0131n\u0131, bir k\u00fclt\u00fcrel ufku belirlemektir.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00f6ntem burada bir kez daha belirleyicidir. Nolte bu yazarlar\u0131 sadece bireyler olarak de\u011fil, tarihsel semptomlar olarak okur. Onlar\u0131n eserleri, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n siyasi ve antropolojik kategorilerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc yakalamak i\u00e7in ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 belgeler haline gelir. Bu anlamda J\u00fcnger veya Schmitt gibi isimler \u00fczerinde durma se\u00e7imi tesad\u00fcfi de\u011fildir: Her ikisi de farkl\u0131 \u015fekillerde modernite krizini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve Bol\u015fevizmin temsil etti\u011fi meydan okumaya yan\u0131t vermeye y\u00f6nelik u\u00e7 giri\u015fimleri temsil eder.<\/p>\n\n\n\n

Onun y\u00fczy\u0131la dair genel yorumuyla en derin ba\u011f burada ortaya \u00e7\u0131kar. Nolte, “Muhafazak\u00e2r Devrim”de 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n merkezi dinami\u011fi haline gelecek olan \u015feyin ilk eklemlenmelerinden birini saptar: Totaliter ideolojiler aras\u0131ndaki radikal hesapla\u015fma. Bu yazarlara duydu\u011fu ilgi, onlar\u0131n 1917\u20131945 d\u00f6nemi i\u00e7in yorumlay\u0131c\u0131 anahtar olarak belirleyece\u011fi “Avrupa i\u00e7 sava\u015f\u0131”n\u0131 teorik d\u00fczeyde \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f olmalar\u0131ndan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ancak tam bu noktada konumunun belirsizli\u011fi de ortaya \u00e7\u0131kar. Nolte, “Muhafazak\u00e2r Devrim”i tarihsel sonucu i\u015flevinde, yani fa\u015fizm ve nasyonal sosyalizm \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda okuma e\u011filimindedir. Bu yakla\u015f\u0131m derin ba\u011flant\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, ancak ayn\u0131 zamanda anlamlar\u0131 geriye do\u011fru yans\u0131tma ve hi\u00e7 de tek tip olmayan karma\u015f\u0131k bir fenomeni indirgeme riskini de beraberinde getirir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, yorumunun g\u00fcc\u00fc \u2014bu fig\u00fcrleri genel bir tabloya yerle\u015ftirme yetene\u011fi\u2014 ayn\u0131 zamanda onun s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer tarih yaz\u0131m\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma bu noktay\u0131 daha da netle\u015ftirir. \u00d6zellikle 1970’lerden itibaren Alman tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, “Muhafazak\u00e2r Devrim” i\u00e7indeki \u00e7o\u011fulluk \u00fczerinde durmu\u015f; farkl\u0131l\u0131klar\u0131, gerilimleri ve kopu\u015flar\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Nolte ise bu deneyimleri birle\u015ftiren \u015feye \u00f6ncelik verir: Liberal modernite krizine verilen ortak yan\u0131t ve radikal bir alternatif aray\u0131\u015f\u0131. Bu, daha geni\u015f bir teorik \u00e7er\u00e7evenin in\u015fas\u0131 lehine mikro-analizi feda eden bir yorum se\u00e7imidir.<\/p>\n\n\n\n

De Felice ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fka bir fark ortaya \u00e7\u0131kar: Nolte entelekt\u00fcel ak\u0131mlar\u0131 genel bir ideolojik dinami\u011fin anlar\u0131 olarak okuma e\u011filimindeyken, De Felice ulusal ba\u011flamlar\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve fenomenlerin siyasi-sosyal boyutuna daha fazla dikkat eder. Bu durumda da Nolte, dar anlamda bir tarih\u00e7iden ziyade bir tarih filozofu olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Nolte’nin “Muhafazak\u00e2r Devrim”e ilgisi, modernitenin krize girdi\u011fi ve radikal yan\u0131tlar \u00fcretti\u011fi yerleri saptama ihtiyac\u0131yla a\u00e7\u0131klan\u0131r. Bu tarafs\u0131z bir ilgi de\u011fildir; 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 k\u00fcresel bir ideolojik gerilim alan\u0131 olarak okumaya y\u00f6nelik daha geni\u015f bir projenin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ve tam da bu yakla\u015f\u0131m, onun yorumunu hem son derece ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 hem de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak tart\u0131\u015fmal\u0131 k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Neden “Tarih\u00e7iler Tart\u0131\u015fmas\u0131” (Historikerstreit) s\u0131ras\u0131nda Nolte bu kadar \u015fiddetli ele\u015ftirilerin hedefi oldu? Ba\u015fta J\u00fcrgen Habermas olmak \u00fczere ele\u015ftirmenleri taraf\u0131ndan dile getirilen itirazlar daha \u00e7ok tarihsel y\u00f6ntemle mi ilgiliydi yoksa Alman ge\u00e7mi\u015fini yorumlama bi\u00e7iminin siyasi sonu\u00e7lar\u0131yla m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nolte’nin Historikerstreit<\/em> s\u0131ras\u0131nda bu kadar \u015fiddetli ele\u015ftirilerin hedefi olmas\u0131n\u0131n sebebi, m\u00fcdahalesinin nasyonal sosyalizmin sadece yeni bir yorumunu sunmakla kalmay\u0131p, Federal Almanya’n\u0131n tarih k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en hassas noktas\u0131na dokunmas\u0131yd\u0131: Tarihsel a\u00e7\u0131klama ile ahlaki yarg\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki. Ba\u015fka bir deyi\u015fle tart\u0131\u015f\u0131lan \u015fey sadece tarihsel bir sorun de\u011fil, sava\u015f sonras\u0131 Almanya’s\u0131n\u0131n Nazi ge\u00e7mi\u015fiyle hesapla\u015farak kendi kimli\u011fini in\u015fa etme bi\u00e7imiydi.<\/p>\n\n\n\n

Nolte’nin tezi \u2014en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan form\u00fclasyonuyla\u2014 Bol\u015fevizm ile nasyonal sosyalizm aras\u0131nda bir ba\u011f kuruyor ve ikincisinin, en az\u0131ndan k\u0131smen, birincisine bir yan\u0131t olarak okunabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. “Avrupa i\u00e7 sava\u015f\u0131”n\u0131n daha geni\u015f \u00e7er\u00e7evesine yerle\u015ftirilen bu yorum, tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n ve kamusal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u2014\u00f6zellikle Holokost s\u00f6z konusu oldu\u011funda\u2014 ayr\u0131 tutma e\u011filiminde oldu\u011fu fenomenler aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilirlik ima ediyordu. Mesele sadece benzerlikler kurmak de\u011fil, nasyonal sosyalizmin 20. y\u00fczy\u0131l tarihi i\u00e7indeki konumunu yeniden tan\u0131mlamakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Tepkinin radikalli\u011fi burada anla\u015f\u0131l\u0131r. Bi\u00e7imsel olarak, ba\u015fta J\u00fcrgen Habermas olmak \u00fczere ele\u015ftirmenlerin dile getirdi\u011fi itirazlar metodolojik ele\u015ftiriler olarak sunulur: Nolte, yeterince temellendirilmemi\u015f nedensel ba\u011flar kurmakla, \u00e7ok geni\u015f kategorilerle \u00e7al\u0131\u015fmakla ve tarihsel kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 indirgemeci bir okuma \u00fcretecek kadar zorlamakla su\u00e7lan\u0131r. Ancak bu seviyede durmak yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n kalbi metodolojik de\u011fil, siyasi-k\u00fclt\u00fcreldir.<\/p>\n\n\n\n

Habermas, meselenin sadece tarih yapma bi\u00e7imiyle de\u011fil, tarihin kamusal alandaki etkisiyle ilgili oldu\u011funu b\u00fcy\u00fck bir berrakl\u0131kla kavrar. Onun ele\u015ftirisi Nolte’ninkinden farkl\u0131 bir d\u00fczlemde hareket eder: Sadece bir tezin ge\u00e7erlili\u011fini sorgulamakla kalmaz, onun etkilerini de tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ar. Merkezi nokta, b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m\u0131n Nazi ge\u00e7mi\u015finin “normalle\u015fmesine”, yani onun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir ve dolay\u0131s\u0131yla en az\u0131ndan k\u0131smen g\u00f6relile\u015ftirilebilir bir tarihsel dinami\u011fe yeniden dahil edilmesine yol a\u00e7abilece\u011fi korkusudur. Bu anlamda Nolte’ye y\u00f6nelik polemik, ayn\u0131 zamanda bir ilkenin savunulmas\u0131d\u0131r: Holokost’un s\u0131radan tarihsel kategorilere indirgenemezli\u011fi.<\/p>\n\n\n\n

Bu ayr\u0131\u015fma, iki derin tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor. Bir yanda Nolte, rahats\u0131z edici veya istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olsa bile, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmadan ve uzun vadeli ba\u011flar kurmaktan vazge\u00e7emeyen bir teorik soru\u015fturma alan\u0131 olarak tarihi savunur. Di\u011fer yanda Habermas, Alman \u00f6rne\u011finde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak normatif bir i\u015fleve de sahip olan bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 savunur: Nasyonal sosyalizmin belle\u011fi sadece bir bilgi nesnesi de\u011fil, sava\u015f sonras\u0131 demokrasinin etik temelidir.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fman\u0131n \u015fiddeti bu i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015flikte yatar. Historikerstreit<\/em>, e\u015fde\u011fer yorumlar aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fma de\u011fil, tarih ve siyaset aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlama bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131r. Nolte, felsefi formasyonuyla tutarl\u0131 olarak, tarihi en yerle\u015fik kategorilerin bile yeniden sorgulanabilece\u011fi radikal bir sorgulama alan\u0131 olarak g\u00f6rme e\u011filimindedir. Habermas ise Alman ba\u011flam\u0131nda tarihsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, onun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n siyasi sorumlulu\u011fundan ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda \u0131srar eder.<\/p>\n\n\n\n

Buna, genellikle hafife al\u0131nan ek bir unsur daha eklenir: Sava\u015f sonras\u0131 Almanya’s\u0131n\u0131n tarih yaz\u0131m\u0131 ba\u011flam\u0131. 1945’ten sonra, b\u00fcy\u00fck teorik sentezlere kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvensizlik ve nasyonal sosyalizmin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dikkatle damgalanm\u0131\u015f, temkinli bir yorum \u00e7izgisi giderek yerle\u015fmi\u015fti. Nolte bu dengeyi bozar: K\u00fcresel bir perspektifi yeniden getirir, totalitarizmler aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma meselesini yeniden a\u00e7ar ve her \u015feyden \u00f6nce nasyonal sosyalizmi Avrupa modernitesinin daha geni\u015f bir tarihine dahil etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sars\u0131c\u0131 olan, m\u00fcnferit tezlerden \u00f6nce bu tavr\u0131n kendisidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda Nolte fig\u00fcr\u00fc derin bir karars\u0131zl\u0131k i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bir yandan, tarih yaz\u0131m\u0131na 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n genel anlam\u0131n\u0131 sorgulayabilen g\u00fc\u00e7l\u00fc, teorik bir i\u015flev kazand\u0131r\u0131r; di\u011fer yandan, m\u00fcdahale etti\u011fi ba\u011flam\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, yani Almanya’da Nazi ge\u00e7mi\u015finin asla sadece tarihsel bir sorun de\u011fil, bir kimlik ve siyaset d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fcmser. Akademik bir tart\u0131\u015fmay\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc yo\u011funlukta bir kamusal \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren tam da bu \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f gerilimdir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Nolte’ye y\u00f6neltilen ele\u015ftiriler ne sadece y\u00f6nteme ne de sadece siyasete indirgenebilir; her iki d\u00fczeyin \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc noktada do\u011farlar. Ve belki de Historikerstreit<\/em>‘\u0131n en anlaml\u0131 verisi \u015fudur: Alman 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 \u00f6rne\u011finde, her tarihsel yorumun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dair bir duru\u015f oldu\u011funu son derece a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n\u0131z\u0131n merkezi temas\u0131na gelecek olursak: Ernst J\u00fcnger ile Ernst Nolte aras\u0131ndaki diyalog nas\u0131l do\u011fdu? Bu iki fig\u00fcr birbirlerini nas\u0131l etkilediler?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ernst J\u00fcnger ve Ernst Nolte aras\u0131ndaki diyalog, geleneksel anlamda do\u011frudan ve s\u00fcrekli bir ili\u015fki olarak de\u011fil, zaman i\u00e7inde geli\u015fen ve kitab\u0131n ekinde yer alan 1995 tarihli yay\u0131nlanmam\u0131\u015f metinde \u00f6zellikle anlaml\u0131 bir yo\u011funla\u015fma noktas\u0131 bulan entelekt\u00fcel bir hesapla\u015fma olarak do\u011fmu\u015ftur. Tam da bu metnin analizi, bunun basit bir sayg\u0131 duru\u015fundan ziyade, J\u00fcnger fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek bir teorik ara\u00e7 haline geldi\u011fi Nolte d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir a\u015famas\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lgin\u00e7 bir unsur da bu makalenin yay\u0131nlanma s\u00fcreciyle ilgilidir. Nolte’nin J\u00fcnger \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 metin, asl\u0131nda yazar\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc ya\u015f\u0131 i\u00e7in Indro Montanelli’nin La Voce<\/em> gazetesinde yay\u0131nlanmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ayr\u0131nt\u0131 ikincil de\u011fildir: Nolte’nin m\u00fcdahalesini belirli bir kamusal alana, \u0130talyan k\u00fclt\u00fcrel gazetecili\u011fine yerle\u015ftirir ve onun sadece akademik bir kitleye de\u011fil, daha geni\u015f bir Avrupa ufkuna hitap etmek istedi\u011fini g\u00f6sterir. Metnin yay\u0131nlanmam\u0131\u015f ve uzun s\u00fcre g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olmas\u0131 de\u011ferini daha da art\u0131r\u0131yor. Bu bize, 1990’larda bile 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n kilit fig\u00fcrleriyle \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fmeye devam eden ve y\u00fczy\u0131l\u0131n anlam\u0131n\u0131 bir kez daha d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in J\u00fcnger’i ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir muhatap olarak se\u00e7en bir Nolte portresi sunuyor. Bu anlamda makale, entelekt\u00fcel ser\u00fcveninin k\u0131y\u0131s\u0131nda de\u011fil, tam merkezinde yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nitekim Nolte i\u00e7in J\u00fcnger sadece bir yazar veya y\u00fczy\u0131l\u0131n tan\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, modernite krizinin okunabilece\u011fi paradigmatik bir fig\u00fcrd\u00fcr. Belirleyici nokta budur: Onlar\u0131n “diyalo\u011fu” biyografik olmaktan ziyade kavramsal bir d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fir. Nolte, J\u00fcnger’i 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 kat eden antropolojik ve siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn en radikal ifadelerinden biri olarak yorumlar ve onu, daha sonra “d\u00fcnya i\u00e7 sava\u015f\u0131” boyutuna geni\u015fletilecek olan “Avrupa i\u00e7 sava\u015f\u0131” \u00e7er\u00e7evesine yerle\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda J\u00fcnger’in Nolte \u00fczerindeki etkisinin her \u015feyden \u00f6nce dolayl\u0131 ama derin oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. J\u00fcnger, Nolte’ye ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir malzeme sunar: Eserleri, sava\u015f deneyiminin merkezili\u011finden tekni\u011fe dair d\u00fc\u015f\u00fcncelere, nasyonal sosyalizmle olan ili\u015fkinin belirsizliklerine kadar 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n gerilimlerinin neredeyse \u00f6rnek te\u015fkil edecek bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr deneyim laboratuvar\u0131n\u0131 temsil eder.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan etki, daha s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa, ters y\u00f6nde de i\u015fler. Nolte, J\u00fcnger’i salt edebi okumalardan kurtar\u0131p daha geni\u015f bir tarihsel-felsefi perspektife yerle\u015ftirerek onun 20. y\u00fczy\u0131l tarihi i\u00e7indeki konumunun yeniden tan\u0131mlanmas\u0131na katk\u0131da bulunur. B\u00f6ylece J\u00fcnger, Nolte arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sadece tart\u0131\u015fmal\u0131 bir yazar de\u011fil, teorik olarak belirleyici bir fig\u00fcr haline gelir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak en ilgin\u00e7 nokta, Nolte’nin J\u00fcnger’i kullanma bi\u00e7imidir. Onu sadece yorumlamakla kalmaz: “teste tabi tutar”. J\u00fcnger’in entelekt\u00fcel biyografisi, Nolte i\u00e7in kendi yorumlay\u0131c\u0131 kategorilerinin bir deneme tahtas\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin “d\u00fcnya i\u00e7 sava\u015f\u0131” kavram\u0131 basit\u00e7e J\u00fcnger’e uygulanmaz, aksine tam da bu analiz arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla netle\u015fir ve g\u00fc\u00e7lenir.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda bu ili\u015fki, Nolte’nin yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131r. J\u00fcnger’i tek bir yorumlay\u0131c\u0131 \u015femaya indirgeme e\u011filimi, zaman zaman onun karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcreksizliklerini hafifletme, karars\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ve yolculu\u011fundaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri d\u00fczleme riskini ta\u015f\u0131r. J\u00fcnger derin kopu\u015flarla dolu bir fig\u00fcrken, Nolte bunlar\u0131 daha geni\u015f bir tutarl\u0131l\u0131\u011fa ba\u011flama e\u011filimindedir. Bir kez daha, y\u00f6ntemin sistematik g\u00fcc\u00fc onun kritik noktas\u0131yla \u00e7ak\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, J\u00fcnger ve Nolte aras\u0131ndaki diyalog, do\u011frudan bir etkilenmeyle birbirine ba\u011fl\u0131 iki yazar aras\u0131ndaki diyalogdan ziyade, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 sorgulaman\u0131n iki farkl\u0131 bi\u00e7imi aras\u0131ndaki diyalogdur. J\u00fcnger onu ya\u015fanm\u0131\u015f ve yaz\u0131lm\u0131\u015f bir deneyim olarak kateder; Nolte ise onu teorik bir sorun olarak yeniden in\u015fa eder. Bu hesapla\u015fman\u0131n Montanelli’nin La Voce<\/em>‘si i\u00e7in tasarlanan \u2014yani \u0130talyan kamusal alan\u0131 i\u00e7in\u2014 bir metinde v\u00fccut bulmas\u0131, bu diyalo\u011fun tarih, felsefe ve siyasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7meye devam etti\u011fi tamamen Avrupal\u0131 bir boyuta ait oldu\u011funu \u00f6zellikle kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hem yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u0130talya’da Muhafazak\u00e2r Devrim ve onun ba\u015fl\u0131ca temsilcileri \u00fczerine \u00e7ok geni\u015f bir literat\u00fcr oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sizce \u0130talya’n\u0131n bu konulara duydu\u011fu bu derin ilginin alt\u0131nda yatan tarihsel ve entelekt\u00fcel zemin nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Delio Cantimori

<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bu karma\u015f\u0131k bir meseledir ve kendi yorumumu sunarak yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \u0130talya’daki “Muhafazak\u00e2r Devrim” literat\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015fli\u011fi, kanaatimce iki \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn bir arada tutulmas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir: \u0130talyan siyasi tarihinin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve entelekt\u00fcel gelene\u011finin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel d\u00fczeyde \u0130talya, yerli ve erken bir fa\u015fist deneyim ya\u015fam\u0131\u015f az say\u0131daki Avrupa \u00fclkesinden biridir. Bu durum, daha sava\u015f sonras\u0131nda, sadece siyasi bir fenomen olarak fa\u015fizmi de\u011fil, onun k\u00fclt\u00fcrel ve Avrupal\u0131 k\u00f6klerini de sorgulama ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede Alman “Muhafazak\u00e2r Devrimi” ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir zemin olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r: Fa\u015fizmle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de\u011fil, fa\u015fizmin liberal modernitenin daha geni\u015f bir krizi i\u00e7ine yerle\u015ftirilmesine izin verdi\u011fi i\u00e7in. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130talya’daki ilgi bir yorumlama ihtiyac\u0131ndan do\u011far: Fa\u015fizmin salt ulusal bir okumas\u0131ndan kurtulmak ve onu Avrupa ufku i\u00e7inde anlamak.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu yeterli de\u011fil. 20. y\u00fczy\u0131l \u0130talyan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yap\u0131s\u0131yla ilgili daha derin bir neden var. Di\u011fer ba\u011flamlardan farkl\u0131 olarak \u0130talya’da tarih, felsefe ve siyaset teorisi aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ge\u00e7irgenlik daha uzun s\u00fcre korunmu\u015ftur. Delio Cantimori gibi fig\u00fcrlerin, bu ak\u0131mlar hen\u00fcz \u015fekillenirken veya yeniden i\u015flenirken onlarla do\u011frudan hesapla\u015fan erken d\u00f6nem ilgisi tam da bu gelenek i\u00e7inde yer al\u0131r. Cantimori’nin 1920’li ve 30’lu y\u0131llardaki t\u00fcm yay\u0131nlar\u0131 buna \u00f6rnektir. “Muhafazak\u00e2r Devrim” sadece tarihsel bir nesne olarak de\u011fil, belirleyici sorular\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 teorik bir yer olarak okunmu\u015ftur: Kriz ve karar, teknik ve siyaset, nihilizm ve d\u00fczen aras\u0131ndaki ili\u015fki.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum Almanya ile olan temel fark\u0131 da a\u00e7\u0131klar. Alman ba\u011flam\u0131nda bu temalar uzun s\u00fcre nasyonal sosyalizmin y\u00fck\u00fc alt\u0131nda kalm\u0131\u015f ve bu nedenle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir siyasi ve haf\u0131za gerilimine maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130talya’da ise fa\u015fizmle yap\u0131lan ve hi\u00e7 de tarafs\u0131z olmayan hesapla\u015fmaya ra\u011fmen, bu konular daha b\u00fcy\u00fck bir teorik \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle ele al\u0131nabilmi\u015ftir. Bu, daha geni\u015f ama ayn\u0131 zamanda daha belirsiz bir kabul\u00fc te\u015fvik etmi\u015ftir: Kavramsal yans\u0131malara daha a\u00e7\u0131k, bazen titiz tarihsel ba\u011flamland\u0131rmaya daha az ba\u011fl\u0131.<\/p>\n\n\n\n

J\u00fcnger veya Schmitt gibi yazarlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 da bu alana dahil olur. Onlar sadece tarihsel olarak neyi temsil ettikleri i\u00e7in de\u011fil, bir b\u00fct\u00fcn olarak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in kategoriler sunduklar\u0131 i\u00e7in okunurlar. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u0130talya’daki kabulleri daha az “ar\u015fivsel” ve daha fazla teoriktir.<\/p>\n\n\n\n

Ve belirleyici nokta buradad\u0131r. \u0130talya’n\u0131n “Muhafazak\u00e2r Devrim”e olan ilgisi, bazen y\u00fczeysel olarak s\u00f6ylendi\u011fi gibi ideolojik bir b\u00fcy\u00fclenmeden de\u011fil, kesin bir bili\u015fsel ihtiya\u00e7tan kaynaklan\u0131r: Avrupa modernitesinin krizini ne ulusal olaylar dizisine ne de basit bir yorum \u015femas\u0131na indirgemeden anlamak. Bu, iyi ya da k\u00f6t\u00fc, tarih ve teoriyi bir arada tutmaktan asla vazge\u00e7memi\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma gelene\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, yay\u0131nc\u0131l\u0131kla ilgili bir fenomen olman\u0131n \u00f6tesinde, bu k\u00fclt\u00fcrel bir g\u00f6stergedir. \u0130talya’da 20. y\u00fczy\u0131la dair sorunun hi\u00e7bir zaman tam olarak kapat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eder. Ve e\u011fer bu literat\u00fcr b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyorsa, bunun sebebi siyaseti, tarihi ve modernite krizini birlikte nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimize dair o sorunun hala b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde nihai bir cevaptan yoksun olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en tart\u0131\u015fmal\u0131 ama bir o kadar da etkili tarih\u00e7ilerinden biri. Martin Heidegger\u2019in \u00f6\u011frencisi olarak felsefeden tarihe y\u00f6nelen Nolte, \u00f6zellikle \u201cAvrupa \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u201d teziyle ve Historikerstreit s\u0131ras\u0131ndaki pozisyonuyla dikkat \u00e7ekti. Ernst J\u00fcnger ile olan entelekt\u00fcel ili\u015fkisi de d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Elisa D’Annibale ile Nolte \u00fczerine konu\u015ftuk. 2021 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u0130talyan… Continue reading →<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2911,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[58,1],"tags":[],"class_list":["post-2906","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gorus","category-roportajlar"],"yoast_head":"\nElisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Elisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en tart\u0131\u015fmal\u0131 ama bir o kadar da etkili tarih\u00e7ilerinden biri. Martin Heidegger\u2019in \u00f6\u011frencisi olarak felsefeden tarihe y\u00f6nelen Nolte, \u00f6zellikle \u201cAvrupa \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u201d teziyle ve Historikerstreit s\u0131ras\u0131ndaki pozisyonuyla dikkat \u00e7ekti. Ernst J\u00fcnger ile olan entelekt\u00fcel ili\u015fkisi de d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Elisa D’Annibale ile Nolte \u00fczerine konu\u015ftuk. 2021 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u0130talyan... Continue reading →\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Eren Ye\u015filyurt\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-05T19:23:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-06T05:26:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Gemini_Generated_Image_z4rhedz4rhedz4rh.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"700\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"530\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"erenyesilyurt.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"erenyesilyurt.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\"},\"author\":{\"name\":\"erenyesilyurt.com\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263\"},\"headline\":\"Elisa D’Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir\",\"datePublished\":\"2026-05-05T19:23:46+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-06T05:26:03+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\"},\"wordCount\":4559,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263\"},\"articleSection\":[\"G\u00f6r\u00fc\u015f\",\"R\u00f6portajlar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\",\"url\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\",\"name\":\"Elisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-05-05T19:23:46+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-06T05:26:03+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Elisa D’Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/\",\"name\":\"Eren Ye\u015filyurt\",\"description\":\"Lux venit ab alto\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263\",\"name\":\"erenyesilyurt.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/litespeed\/avatar\/ae4ccefc8034a37e9d6597a872ea3007.jpg?ver=1777833171\",\"contentUrl\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/litespeed\/avatar\/ae4ccefc8034a37e9d6597a872ea3007.jpg?ver=1777833171\",\"caption\":\"erenyesilyurt.com\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/erenyesilyurt.com\"],\"url\":\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/author\/erenyesilyurt-com\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Elisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Elisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt","og_description":"Ernst Nolte, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en tart\u0131\u015fmal\u0131 ama bir o kadar da etkili tarih\u00e7ilerinden biri. Martin Heidegger\u2019in \u00f6\u011frencisi olarak felsefeden tarihe y\u00f6nelen Nolte, \u00f6zellikle \u201cAvrupa \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u201d teziyle ve Historikerstreit s\u0131ras\u0131ndaki pozisyonuyla dikkat \u00e7ekti. Ernst J\u00fcnger ile olan entelekt\u00fcel ili\u015fkisi de d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Elisa D’Annibale ile Nolte \u00fczerine konu\u015ftuk. 2021 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u0130talyan... Continue reading →","og_url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/","og_site_name":"Eren Ye\u015filyurt","article_published_time":"2026-05-05T19:23:46+00:00","article_modified_time":"2026-05-06T05:26:03+00:00","og_image":[{"width":700,"height":530,"url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Gemini_Generated_Image_z4rhedz4rhedz4rh.png","type":"image\/png"}],"author":"erenyesilyurt.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"erenyesilyurt.com","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/"},"author":{"name":"erenyesilyurt.com","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263"},"headline":"Elisa D’Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir","datePublished":"2026-05-05T19:23:46+00:00","dateModified":"2026-05-06T05:26:03+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/"},"wordCount":4559,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263"},"articleSection":["G\u00f6r\u00fc\u015f","R\u00f6portajlar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/","url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/","name":"Elisa D'Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir - Eren Ye\u015filyurt","isPartOf":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#website"},"datePublished":"2026-05-05T19:23:46+00:00","dateModified":"2026-05-06T05:26:03+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/2026\/05\/05\/elisa-dannibale-ernst-nolte-icin-tarih-felsefenin-kendisini-dogrulayabilecegi-yer-haline-gelir\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Elisa D’Annibale: Ernst Nolte i\u00e7in tarih, felsefenin kendisini do\u011frulayabilece\u011fi yer haline gelir"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#website","url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/","name":"Eren Ye\u015filyurt","description":"Lux venit ab alto","publisher":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/ff31a9b0cf4c3738d6325963ff6af263","name":"erenyesilyurt.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/litespeed\/avatar\/ae4ccefc8034a37e9d6597a872ea3007.jpg?ver=1777833171","contentUrl":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/litespeed\/avatar\/ae4ccefc8034a37e9d6597a872ea3007.jpg?ver=1777833171","caption":"erenyesilyurt.com"},"logo":{"@id":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["http:\/\/erenyesilyurt.com"],"url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/author\/erenyesilyurt-com\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Gemini_Generated_Image_z4rhedz4rhedz4rh.png","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2906"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2941,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2906\/revisions\/2941"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/erenyesilyurt.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}