Ernst Nolte sadece siyasi ideolojileri inceleyen bir tarih\u00e7i de\u011fil, ayn\u0131 zamanda moderniteye dair \u00f6zg\u00fcn bir tarih felsefesi geli\u015ftiren bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u00d6zellikle kulland\u0131\u011f\u0131 “a\u015fk\u0131nl\u0131k” (Transzendenz) kavram\u0131 bu bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip g\u00f6r\u00fcnmektedir. Nolte bu kavramla tam olarak neyi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/6169LWg0H0L._SL1224_-641x1024.jpg\"){kind=spacer}
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nIl fascismo nella sua epoca <\/em>adl\u0131 eserinde Nolte, fa\u015fizm fenomenine “transpolitik” (ve dolay\u0131s\u0131yla felsefi) bir yorum getirir. Bu yorumda, Heidegger (ve Marx) \u00fczerinden geli\u015ftirdi\u011fi “a\u015fk\u0131nl\u0131k” kavram\u0131 merkezidir. Nolte\u2019ye g\u00f6re a\u015fk\u0131nl\u0131k, insan\u0131n kendi sonlulu\u011funu a\u015fma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcd\u00fcr: “Teorik a\u015fk\u0131nl\u0131k”, b\u00fct\u00fcne ve evrensele y\u00f6nelerek verili olan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyle a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken; moderniteye daha \u00f6zg\u00fc olan “pratik a\u015fk\u0131nl\u0131k”, verili olan\u0131 teknik, \u00fcretim ve emek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, yani d\u00fcnya \u00fczerinde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc bir anlamda hareket ederek a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. S\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve evrenselcilik e\u011filimiyle modernite, pratik a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n tarihe m\u00fcdahale etti\u011fi an\u0131 temsil eder; Nolte\u2019ye g\u00f6re, d\u00fcnyay\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme ve “ilerlemeyi” tamama erdirme giri\u015fimleriyle pratik a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 radikalle\u015ftirenler her \u015feyden \u00f6nce Marksizm ve kom\u00fcnizmdir. Fa\u015fizm fenomeni ise tam da a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bu radikalle\u015fmesine bir tepki olarak do\u011far; ama\u00e7lar\u0131 ve y\u00f6ntemleri bak\u0131m\u0131ndan ayn\u0131 derecede radikal olan bu hareketi Nolte, “pratik a\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa diren\u00e7 ve teorik a\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadele” olarak tan\u0131mlar. Fa\u015fizmler, insan\u0131 zorla kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine geri d\u00f6nd\u00fcren bir kar\u015f\u0131-hareketle a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n devinimine kar\u015f\u0131 koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar: Modern “soyutlaman\u0131n” aksine, insan\u0131 kan ve toprak i\u00e7kinli\u011fine (immanenza) yeniden yerle\u015ftirerek somutlu\u011fu restore etmek isterler. Bu karma\u015f\u0131k ve soyut g\u00f6r\u00fcnebilecek bir yorumdur, ancak bana g\u00f6re temel bir noktay\u0131 yakalamaktad\u0131r: \u00c7e\u015fitli ilerleme ideolojilerinin insan\u0131 “\u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme” iradesi ve buna diren\u00e7 g\u00f6steren “gerici” siyasi k\u00fclt\u00fcrler. Bu k\u00fclt\u00fcrlerin temsilcilerinden biri olan Nicol\u00e1s G\u00f3mez D\u00e1vila meseleyi \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015fti: “\u0130nsan\u0131n zincirlerini \u00e7\u00f6zenler sadece bir hayvan\u0131 serbest b\u0131rak\u0131rlar” (\u201cLos que le quitan al hombre sus cadenas liberan s\u00f3lo a un animal\u201d).<\/p>\n\n\n\n Nolte\u2019nin “Ebedi Sol” kavram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir misiniz? Bu kavram\u0131 bug\u00fcn\u00fcn k\u00fcresel liberalizmi, insan haklar\u0131 s\u00f6ylemi ve k\u00fclt\u00fcrel ilerlemecili\u011fi ba\u011flam\u0131nda nas\u0131l yorumlayabiliriz?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n “Ebedi sol”, Nolte taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen bir di\u011fer b\u00fcy\u00fck ilgi \u00e7ekici kavramd\u0131r. Bu, “mevcut toplumsal d\u00fczenden ‘adaletsiz’ oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle rahats\u0131zl\u0131k duyan duygusal ve retorik bir e\u011filimdir”: Egemen ve tebaa, efendi ve u\u015fak, zengin ve fakir i\u00e7eren her t\u00fcrl\u00fc toplumsal hiyerar\u015fiyi do\u011fal olmayan ve bask\u0131 meyvesi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden, bu d\u00fczenin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 ve “adaletin” tesis edilmesini talep eder. Nolte i\u00e7in bu e\u011filim t\u00fcm insanl\u0131k tarihi boyunca yer yer kendini g\u00f6sterir ve periyodik olarak, ilk \u00f6rne\u011fi antik Roma’daki Spartak\u00fcs olan kanl\u0131 isyanlarla patlak verir. Ebedi sol, ayr\u0131ca her t\u00fcrl\u00fc “adaletsizli\u011fin” kesin olarak ortadan kalkaca\u011f\u0131 bir Tanr\u0131 Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n geli\u015fini m\u00fcjdeleyen Yahudi-Hristiyan mesih\u00e7ili\u011finden de besleyici bir g\u00fc\u00e7 al\u0131r. Nolte, ebedi solun bu tezah\u00fcr\u00fcne baz\u0131 \u00f6rnekler verir: 16. y\u00fczy\u0131ldaki K\u00f6yl\u00fcler Sava\u015f\u0131, E\u015fitler Komplosu, Paris Kom\u00fcn\u00fc. Onun yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 takip ederek, ortak bir paydada bulu\u015fan daha pek \u00e7ok \u00f6rnek bulabiliriz: \u0130syanlarda sergilenen ve egemenlerin fiziksel olarak yok edilmesine varan b\u00fcy\u00fck \u015fiddet ve bunu takip eden, genellikle isyan\u0131n kendisinden daha \u015fiddetli olan bask\u0131. Nolte, egemenlerin hayatlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bizzat “medeniyetin” de tehdit alt\u0131nda oldu\u011funu hissettiklerini \u00f6ne s\u00fcrer; bu bak\u0131mdan medeniyet ve adalet kavramlar\u0131 bir \u015fekilde birbirini d\u0131\u015flayan terimler haline gelir. Nolte’ye g\u00f6re Marksizm, bilimsellik iddias\u0131na ra\u011fmen ebedi solun d\u00fcrt\u00fclerini kanalize etmekle sonu\u00e7lan\u0131r ve Rus Devrimi “ebedi solun b\u00fcy\u00fck bir devletteki ilk kal\u0131c\u0131 zaferini te\u015fkil eder ve bu anlamda t\u00fcr\u00fcn\u00fcn tek \u00f6rne\u011fi olan bir olayd\u0131r”. Nolte’nin s\u00f6yleminden baz\u0131 kenar notlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131labilir: Yery\u00fcz\u00fcndeki d\u00fczeni “k\u00f6t\u00fcl\u00fck” olarak alg\u0131layanlar i\u00e7in, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcnyadan s\u00f6k\u00fcp atmak ad\u0131na yap\u0131lan en \u015fiddetli eylem bile, ilerlemenin “do\u011fal” y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne kay\u0131tl\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131lan \u00fcst\u00fcn bir iyi ad\u0131na kendi kendini hakl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131r. \u015eiddetin bu kendi kendini me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131 son derece tehlikelidir ve “rasyonel” arg\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 pek duyarl\u0131 de\u011fildir. \u00d6te yandan, ebedi solun Sovyetler Birli\u011fi’nin sona ermesiyle ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz (her ne kadar kom\u00fcnizmin 20. y\u00fczy\u0131l formunu tarihe g\u00f6mm\u00fc\u015f olsa da – tarih\u00e7i Fran\u00e7ois Furet buna “bir ill\u00fczyonun ge\u00e7mi\u015fi” demi\u015fti): Toplumsal e\u015fitsizliklerin dayan\u0131lmaz olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 her yerde, arkas\u0131nda b\u00fcy\u00fck teorik haz\u0131rl\u0131klar olmasa bile, yeniden ortaya \u00e7\u0131kmaya mahkumdur. Liberal ilerlemecili\u011fe gelince, ku\u015fkusuz o ebedi solun \u015fiddet y\u00fck\u00fcne sahip de\u011fildir ve toplumsal hiyerar\u015fileri ger\u00e7ekten y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7lamaz; ancak k\u00fcreselci ve evrenselci e\u011filimlerinde, yukar\u0131da bahsedilen “a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n” radikalle\u015fmesini g\u00f6rmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve buna kar\u015f\u0131 tepkilerin (counter-shocks) do\u011fmas\u0131 olduk\u00e7a muhtemeldir. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Nolte, muhtemelen daha \u00e7ok bilinen di\u011fer felsefi perspektiflerle yan yana getirilebilir: Liberal-demokratik d\u00fczenin evrenselcilik iddias\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Fukuyama’n\u0131n “tarihin sonu” ve geleneksel k\u00f6klerin modern \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Deleuze ve Guattari’nin “yurtsuzla\u015fma” (deterritorializzazione) kavramlar\u0131 ile.<\/p>\n\n\n\n Nolte neden hayat\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde \u0130slamc\u0131l\u0131k meselesiyle ilgilendi? Bu meseleyi nas\u0131l ele ald\u0131? <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n Hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda, 11 Eyl\u00fcl 2001 gibi olaylar\u0131n da etkisiyle Nolte, \u0130slam ile de ilgilenmeye ba\u015flar. \u00c7e\u015fitli m\u00fcdahalelerinde ve 2009 tarihli bir metninde (Die dritte radikale Widerstandsbewegung: Der Islamismus), \u0130slamc\u0131l\u0131\u011fa moderniteye, Bat\u0131l\u0131 evrenselcili\u011fe, sek\u00fclerle\u015fmeye ve k\u00fcreselle\u015fmeye kar\u015f\u0131 radikal bir direni\u015f karakteri atfeder. Bu nedenle \u0130slamc\u0131l\u0131k, kom\u00fcnizm ve fa\u015fizmlerden sonra moderniteye kar\u015f\u0131 “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc radikalizm”, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kar\u015f\u0131-hareket olacakt\u0131r: Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, \u00f6zellikle \u0130srail Devleti’nin kurulmas\u0131yla \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in temsil edilen meydan okumaya tepki olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kan “savunmac\u0131-sald\u0131rgan bir g\u00fc\u00e7” olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Burada Nolte’nin perspektifinde bir kayma fark edilebilir: Son y\u0131llar\u0131nda kom\u00fcnizmi art\u0131k sadece a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bir radikalle\u015fmesi olarak de\u011fil, liberal-kapitalist moderniteye kar\u015f\u0131 bir isyan olarak de\u011ferlendiriyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir ki bu anlamda fa\u015fizmler ve \u0130slamc\u0131l\u0131k ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir. Dahas\u0131, 20. y\u00fczy\u0131l kom\u00fcnizminin sonu, “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc radikalizm”e yeni bir soluk getirmi\u015f olabilir. Ancak Nolte’nin, pek \u00e7ok ki\u015finin saf\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, Bat\u0131 medeniyetinin bir \u00f6v\u00fcc\u00fcs\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. O ku\u015fkusuz radikalizmlerle aras\u0131na mesafe koyar (zira a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcr), ancak ayn\u0131 zamanda onlardaki bir t\u00fcr “trajikli\u011fi” ve “ihti\u015fam\u0131” da kabul eder. Benzer \u015fekilde, Avrupa’n\u0131n Amerikanla\u015fmas\u0131 konusunda ele\u015ftirel g\u00f6r\u00fc\u015fler ifade eder ve Nazi Almanyas\u0131 ile \u0130srail Devleti aras\u0131nda \u015fiddetli protestolara neden olan bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u00f6nerir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn Ernst Nolte’yi yeniden okumay\u0131 gerekli k\u0131lan nedir? Onun d\u00fc\u015f\u00fcncesi sadece 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 m\u0131 a\u00e7\u0131klar, yoksa modernitenin g\u00fcncel krizlerini anlamak i\u00e7in hala kavramsal ara\u00e7lar sunuyor mu?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Nolte\u2019nin tarih yaz\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Kendisinin bir t\u00fcr Alman milliyet\u00e7isi olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Anglosakson d\u00fcnyas\u0131nda tan\u0131nmayan, do\u011fdu\u011fu \u00fclke olan Almanya\u2019da ise olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 olan bu tarih yaz\u0131m\u0131, paradoksal bir \u015fekilde \u0130talya\u2019da daha fazla ilgi g\u00f6rd\u00fc; ancak burada s\u0131kl\u0131kla \u201canti-kom\u00fcnist\u201d bir i\u015flevle basitle\u015ftirildi. Oysa a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi, Nolte\u2019nin tarih yaz\u0131m\u0131, \u201ctotalitarizmleri\u201d ayn\u0131 kefeye koyarak her \u015feyi mevcut \u201cliberal-demokratik\u201d d\u00fczenin s\u0131radan bir \u00f6vg\u00fcs\u00fcne indirgemekten \u00e7ok uzakt\u0131r; Nolte ayr\u0131ca, radikalizmlerin s\u00f6zde mutlak bir iyili\u011fin kar\u015f\u0131t\u0131 olan \u201cmutlak bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck\u201d oldu\u011fu fikrine de \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Nolte\u2019nin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 y\u00f6ntemi ise, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte irrasyonel olan \u015feylerde bile bir \u201crasyonalite\u201d yakalamaya \u00e7al\u0131\u015farak, insan\u0131n \u201ctarihsel varolu\u015funu\u201d ve d\u00fcnyadaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir \u015fekilde anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak amac\u0131yla, tarihsel olgular ve ideolojilerde derinlemesine bir kaz\u0131 niteli\u011findedir. Onun felsefi tarih yaz\u0131m\u0131, hem do\u011fa bilimlerinin \u201cbilimsel\u201d niteli\u011fini bo\u015funa kovalayan tarih yaz\u0131m\u0131na, hem de tarihi ahlaki ilkeler, iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck, kurbanlar ve katiller aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fmaya indirgeyen yakla\u015f\u0131mlara kar\u015f\u0131 bir panzehirdir. Dolay\u0131s\u0131yla onun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, yirminci y\u00fczy\u0131l tarihiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir: bug\u00fcn bile modernitenin krizlerini, \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ve modernitenin s\u00fcrekli olarak \u00fcretti\u011fi yeni direni\u015f bi\u00e7imlerini anlamak i\u00e7in yararl\u0131 kategoriler sunmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Daniele Velicogna, Ca\u2019 Foscari University of Venice mezunudur. Ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131 aras\u0131nda tarih, siyaset felsefesi ve jeopolitik bulunmaktad\u0131r. \u0130talya \u00f6\u011fretmen olarak g\u00f6rev yapmaktad\u0131r. Ernst Nolte sadece siyasi ideolojileri inceleyen bir tarih\u00e7i de\u011fil, ayn\u0131 zamanda moderniteye dair \u00f6zg\u00fcn bir tarih felsefesi geli\u015ftiren bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u00d6zellikle kulland\u0131\u011f\u0131 “a\u015fk\u0131nl\u0131k” (Transzendenz) kavram\u0131 bu bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip g\u00f6r\u00fcnmektedir. Nolte… Continue reading ![\"\"](\"https:\/\/erenyesilyurt.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/51QTa0kcbVL.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n