Hayat\u0131m ve bilhassa aile ge\u00e7mi\u015fim benim i\u00e7in son derece anlaml\u0131d\u0131r. Mekke\u2019yi 7. y\u00fczy\u0131lda terk eden b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck dedemiz El Adouani, Ukbe bin Nafi ile birlikte g\u00f6\u00e7 etmi\u015f. O d\u00f6nemde ailemden iki grup ayn\u0131 anda Mekke\u2019yi terk etmi\u015f. Kuzeye do\u011fru giden bir grup, Mekke\u2019den ayr\u0131l\u0131p Basra\u2019ya gitmi\u015f; oradan \u0130ran\u2019a ge\u00e7ip Tebriz\u2019e ve daha sonra Ba\u011fdat\u2019a ge\u00e7mi\u015f, oradan da kuzeye yani \u00d6zbekistan\u2019a y\u00f6nelmi\u015fler. Bug\u00fcn Da\u011f\u0131stan olarak bildi\u011fimiz Hazar Denizi civar\u0131na yerle\u015fmi\u015fler ve orada hem sanatsal hem de k\u00fclt\u00fcrel anlamda \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir varl\u0131k g\u00f6stermi\u015fler. \u0130slam\u2019\u0131n, Kuran\u2019\u0131n ve kutsal emanetlerin korunmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ad\u0131na \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00f6rev \u00fcstlenmi\u015fler. Bug\u00fcn orada h\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok Kurey\u015fi yerle\u015fkesi mevcut ve e\u011fer internette \u201cKalaa Kurey\u015f\u201d diye arat\u0131rsan\u0131z, da\u011flarda, ovalarda, kasabalarda ve \u015fehirlerde binlerce hatta y\u00fcz binlerce muhte\u015fem eser g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n
Kafkasya\u2019ya do\u011fru, di\u011fer istikamet ise Bat\u0131\u2019ya do\u011fru, yani Mekke, Cidde, Medine, Kud\u00fcs, Kahire, Bingazi, Trablus\u2019a do\u011fru uzanm\u0131\u015f. do\u011fru, yani Mekke, Cidde, Medine, Kud\u00fcs, Kahire, Bingazi, Trablus\u2019a do\u011fru uzanm\u0131\u015f. Atalar\u0131m\u0131z 7. y\u00fczy\u0131lda Kayrevan \u015fehrini kurmu\u015flar, ailemizin ad\u0131 bu vesileyle Kayrevan Ulu Caminin kitabesinde de ge\u00e7er. Ayr\u0131ca Kurey\u015filer mezarl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fczlerce mezar ta\u015f\u0131 vard\u0131r. Sonras\u0131nda ise daha da g\u00fcneye inmi\u015fler ve Aur\u00e8s\u2019e ula\u015fm\u0131\u015flar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Sidi Oqba olarak an\u0131lan bir kasabada g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan Ukbe bin Nafi\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck dedem olan El Adouani onu oraya defnettikten sonra biraz daha g\u00fcneye ilerleyerek Oued Souf b\u00f6lgesine varm\u0131\u015f. Buradan da Ticani zaviyesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sahraalt\u0131 Afrika\u2019ya yani Afrika\u2019n\u0131n derinliklerine inmi\u015fler. Sudan\u2019da ve Darfur\u2019da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfuza kavu\u015fmu\u015flar. Bug\u00fcn Nijerya\u2019da h\u00e2l\u00e2 45 milyondan fazla Ticani var. \u0130\u015fte benim ve ailemin ser\u00fcveni k\u0131saca bu kadar.<\/p>\n\n\n\n
Kalaa Kurey\u015f\u2019i biliyorum. \u00d6zellikle mezar ta\u015flar\u0131yla Kafkasya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ait k\u00fclt\u00fcr i\u00e7erisinde \u00f6zel bir yeri var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Orada bir el yazmalar\u0131 restorasyon at\u00f6lyesi kurdum ve hen\u00fcz bas\u0131lmam\u0131\u015f 35.000 el yazmas\u0131 tespit ettim. El yazmalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131ya gitmesini istemiyordum, bu sebeple Dubaili bir \u00e2lim olan Cuma El Mecid\u2019ten bu el yazmalar\u0131n\u0131n restore edilmesini rica ettim. Kendisi el yazmalar\u0131n\u0131n restorasyonu ve korunmas\u0131 i\u00e7in tesis edilen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir merkezin sahibi ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yakla\u015f\u0131k 120 el yazmas\u0131 restorasyon merkezi daha kurdu\u011fu i\u00e7in UNESCO taraf\u0131ndan s\u0131k s\u0131k aran\u0131lan birisidir. Mali ve Ticani\u2019deki zaviyelerin bulundu\u011fu b\u00f6lgeler ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131 zaman kendisine i\u015f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ok say\u0131da el yazmas\u0131 imha edilmi\u015fti, dolay\u0131s\u0131yla Timbuktu\u2019dakileri kurtarmak \u00f6ncelikli meseleydi. \u0130\u015fte bu nedenle bir restorasyon merkezi kuran ki\u015fi yine \u015eeyh Cuma\u2019yd\u0131. Kendisiyle beraber \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 arzu ediyorum ama el yazmalar\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerde kalmas\u0131 \u015fart\u0131yla.<\/p>\n\n\n\n Resme nas\u0131l ilgi duydunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n E\u011fitimimin temelinde Bat\u0131 tarz\u0131 resim, heykel ve benzeri sanatlar\u0131n oldu\u011fu ink\u00e2r edilemez. G\u00fczel sanatlar okulundayken klasik resim yapt\u0131m ve asl\u0131na bakarsan\u0131z bunu uzun y\u0131llar boyunca e\u011fitimimin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcm. \u00d6te yandan, do\u011fdu\u011fum yer itibariyle her zaman bir zaviyeye yani bir cemaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 kald\u0131m. Ayn\u0131 zamanda, s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminde, bir medresede Kur\u2019an-\u0131 Kerim \u00f6\u011freniyorduk, sarf ve nahivi, Arap dilinin fiil \u00e7ekimlerini, gramerini ve daha bir\u00e7ok \u015feyi \u00f6\u011frenmi\u015ftik. Benim i\u00e7in iki k\u00fclt\u00fcr\u00fc birden \u00f6\u011frenmek \u00e7ok anlaml\u0131yd\u0131; do\u011fdu\u011fumuz k\u00fclt\u00fcr, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeye direnebilmek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemliydi ama ayn\u0131 zamanda Frans\u0131zcay\u0131 da s\u00f6m\u00fcrgecinin dili olarak \u00f6\u011frenmek zorundayd\u0131k. \u00d6tekinin dilini yani d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131z\u0131n veyahut sizi yok etmeye kast edenin dilini \u00f6\u011frenmek ona kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edebilmenin yeg\u00e2ne yoluydu. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 \u00e7ok daha eskilere dayand\u0131r\u0131yorum. K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Tassili\u2019ye gittim ve orada biz Cezayirlilerin insanl\u0131\u011f\u0131n ilk duvar resimlerinin ve ilk kabartmalar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu iddia etti\u011fi Tassili\u2019deki, Tadrart\u2019taki ve ayn\u0131 zamanda Altamira\u2019daki, Lascaux\u2019daki ve d\u00fcnyan\u0131n ilk sanat \u00f6rneklerinin do\u011fdu\u011fu di\u011fer k\u00f6\u015felerdeki ma\u011fara resimlerinin ve kabartmalar\u0131n sanat\u0131m\u0131z\u0131n ilk n\u00fcvelerini olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00dcstelik bu insanlar bug\u00fcn bildi\u011fimiz anlamda sanat\u00e7\u0131 falan da de\u011fillerdi; \u00e7oban olarak s\u00fcr\u00fclerine e\u015flik etmek \u00fczere yaylalara \u00e7\u0131kan insanlard\u0131 ve ma\u011faralarda ge\u00e7irdikleri zaman boyunca o kadar muhte\u015fem eserler \u00e7izdiler, o kadar g\u00fczel desenler i\u015flediler ki bunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde bug\u00fcnk\u00fc aletlerle bile onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 yapabilece\u011finizi hayal bile edemezsiniz. \u00d6yleyse her \u015feyden \u00f6nce onlar bizim ilk hocalar\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dcstelik eserlerini icra ettikleri bu yerler onlar\u0131n hem at\u00f6lyeleri hem de sergi salonlar\u0131yd\u0131. Bu sayede, resim ve kabartmalar\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in se\u00e7tikleri alanlar\u0131n her zaman kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131ndan korunan ma\u011faralar oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz. Kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131n y\u00f6nlerini zaten biliyorlard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131 kayalar\u0131 ufalay\u0131p z\u0131mpara k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 gibi kaz\u0131yordu, bu y\u00fczden yapt\u0131klar\u0131 eserleri koruyabilmek i\u00e7in onlar\u0131 bu korunakl\u0131 noktalara yerle\u015ftirdiler. Yani buras\u0131 hem bir yarat\u0131m yeri hem bir te\u015fhir yeri hem de bir okuldu. Sat\u0131lacak bir \u015fey yoktu, sadece kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z memnuniyet ve bir \u015feyler \u00fcretmenin hazz\u0131 vard\u0131. \u0130\u015fte bu y\u00fczden bizim i\u00e7in bir ilk sanat okulu varsa o da budur.<\/p>\n\n\n\n M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerdeki baz\u0131 sanat\u00e7\u0131lar kendilerini din\u00ee ve etnik k\u00f6kenlerinden soyutluyor ve k\u00fclt\u00fcrel miraslar\u0131yla kurduklar\u0131 ili\u015fki neredeyse oryantalist bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7izebiliyor. \u00d6te yandan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok sanat\u00e7\u0131 Do\u011fu ile Bat\u0131\u2019y\u0131 ya da modern ile gelenekseli kayna\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak bu sentez aray\u0131\u015f\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ortaya koyduklar\u0131 eserlerde g\u00f6ze \u00e7arpan bir yapayl\u0131\u011fa sebebiyet veriyor. Bu tarz bir sentez yoluna ba\u015fvurmak ger\u00e7ekten gerekli mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Oryantalizm, bizden \u00f6nceki nesillerden ve ondan da \u00f6ncekilerden kendi pay\u0131na d\u00fc\u015feni alm\u0131\u015ft\u0131r, yeni bir \u015fey say\u0131lmaz. Yak\u0131n dostum Edward Said\u2019in Oryantalizm \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 kitap, bu konuda yap\u0131lm\u0131\u015f s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir analizdi. Bizim i\u00e7in ise bu meselenin birka\u00e7 de\u011fi\u015fik boyutu var. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde herkes hat \u00e7al\u0131\u015fmak istiyor, s\u00fcrekli bi\u00e7imsiz harfler yazarak s\u00f6zde hattatl\u0131k yap\u0131yor. Art\u0131k bunlar\u0131 sorgulam\u0131yorum. Sanat icra eden insanlar\u0131 uyu\u015fturucu ya da silah satan insanlara tercih ederim. Ayr\u0131ca, zirveye oynamayan sanat\u00e7\u0131lar\u0131 tercih ederim, bu sayede kimilerinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lacak kimileri ise o kadar \u015fansl\u0131 olmayacakt\u0131r. Fakat her yerde bir hat yazma furyas\u0131 ald\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 gidiyor, ben de \u00e7ok kopyalan\u0131yorum. Bununla birlikte benim yaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m \u00e7ok \u00f6zel bir estetik \u00e7er\u00e7eveye sahip \u00e7\u00fcnk\u00fc neredeyse hi\u00e7 Kur\u2019an metinleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorum, sonu\u00e7ta onlar kutsal metin, dolay\u0131s\u0131yla bir t\u00fcr sayg\u0131s\u0131zl\u0131k say\u0131labilir, \u00f6te yandan sufi \u00fcstatlar\u0131n metinleri \u00fczerinde \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn T\u00fcrk hat ekol\u00fcn\u00fcn ve T\u00fcrkiye\u2019deki hat ve tezhip \u00f6\u011fretiminin m\u00fcthi\u015f bir seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Yine, \u00e7e\u015fitli vesilelerle sanat okullar\u0131n\u0131 ziyaret etmi\u015f birisi olarak Pakistan\u2019\u0131n Lahor kentinde \u00e7ok iyi hat ve tezhip okullar\u0131 oldu\u011funu ve bu okullarda ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclebildi\u011fine tan\u0131k oldum. Ayr\u0131ca \u015earika\u2019daki H\u00fcsn-i Hat Festivali de art\u0131k d\u00fczenli bir etkinlik haline geldi ve dikkat \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. \u00dc\u00e7 d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce ben de j\u00fcri ba\u015fkan\u0131yd\u0131m ve s\u0131k s\u0131k \u015earika\u2019ya gidip gelirim \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u015feyden \u00f6nce Emir harika bir insan ve aram\u0131zda kals\u0131n, kendisi \u0130srail\u2019le hi\u00e7bir anla\u015fma imzalamam\u0131\u015f tek ki\u015fi.<\/p>\n\n\n\n Gelelim her yerde rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yeni hat yaz\u0131s\u0131 ya da kaligrafi modas\u0131na… Bana g\u00f6re b\u00f6yle \u015feyleri reddetmemek laz\u0131m ne de olsa okyanusta veya denizde oldu\u011fu gibi sanatta da \u00e7e\u015fitli dalga hareketleri olacakt\u0131r. Kimisi dipte, kimisi ortada, kimisi y\u00fczeyde\u2026<\/p>\n\n\n\n Bence her \u015fey hareket h\u00e2linde, ilerlemekte ve de\u011fi\u015fim i\u00e7erisindedir. Kanaatimce sanatta ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131n eserlerinde, ne olursa olsun, her zaman devaml\u0131l\u0131k unsuru esast\u0131r. Hatta beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 b\u00fcy\u00fck yazarlarla bunun \u00fczerine konu\u015furuz. Mesela Michel Butor bana bir keresinde \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cD\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki k\u00fct\u00fcphanelere gitti\u011fimde kilometrelerce uzunlukta raflar g\u00f6r\u00fcyorum ve kendime \u015fu soruyu soruyorum: \u201cBenim eserim bunlara ne katacak ki?\u201d Bana dedi\u011fi \u015fey sahiden ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011fil mi? Bunca yenilik ne i\u015fe yarayacak, eskilere ne katacak? Ancak i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, yani biyolojik varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7a\u011fda\u015f zaman g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu bir gerekliliktir ve bu y\u00fczden g\u00f6rsel sanat\u00e7\u0131lar olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar b\u00fcy\u00fck oranda enstalasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olarak belirmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ben de daha \u00e7ok enstalasyona y\u00f6neliyorum. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fim \u00e7al\u0131\u015fmalar benim i\u00e7in \u00e7\u00f6l\u00fcn i\u00e7lerinden gelen birinin k\u00f6kenlerini ve ayak izlerini, modern kentlerin kalbine kaz\u0131makla e\u015fde\u011ferdir. S\u00f6zgelimi, bir palmiye a\u011fac\u0131 Antarktika\u2019ya dikilemez ve kuzey \u00fclkesinden bir a\u011fa\u00e7 da \u00e7\u00f6lde ya\u015fayamaz ve \u00f6l\u00fcr. Ama bizler, g\u00fcneyin bunca s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmi\u015fli\u011fine ve \u0131rk ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayanan apartheid rejimlerine ra\u011fmen kabahat i\u015flemi\u015f gibi de\u011fil elimizde zenginliklerle geliyoruz.<\/p>\n\n\n\n Kendimize karakterimizi unutmamay\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 korumay\u0131 tembih etmeliyiz. Ne de olsa, Bat\u0131\u2019ya getirdi\u011fimiz bu zenginlikler, d\u00fcnyadaki m\u00fczelerde yerini alacak ve insano\u011flunun ortak katk\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecek. S\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin, yani emperyalist g\u00fc\u00e7lerin bug\u00fcn de bize tahakk\u00fcm \u00fczerimizde kurduklar\u0131 do\u011frudur, peki neden tahakk\u00fcm kuruyorlar diye sormal\u0131y\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm \u00fclkelerinde say\u0131lar\u0131 milyonlarla ifade edilen t\u00fcm bu eserler onlar\u0131n a\u00e7g\u00f6zl\u00fc bak\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda da ondan. \u00d6rne\u011fin bu \u00fclkelerde Afrika sanat\u0131yla ilgi b\u00f6l\u00fcmleri olmayan tek bir m\u00fcze yoktur ama mesela Afrikal\u0131 bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n ad\u0131 hi\u00e7 an\u0131lmaz, b\u00f6yle bir \u015fey neredeyse s\u00f6z konusu bile de\u011fildir. S\u00fcrekli b\u00fcy\u00fck ustalara bak\u0131n derim, Matisse gibi, Picasso gibi, Paul Klee gibi\u2026 Afrika sanat\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda as\u0131l b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar olarak parlad\u0131lar, bunu kendileri de s\u00f6yl\u00fcyorlar ancak bunu yapt\u0131klar\u0131nda d\u00fcnyaca me\u015fhur oldular. Oysa biz \u00fclkemizde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6sterdi\u011fimizde buna etnik sanat etiketini yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131yoruz, kabul edelim bu her zaman a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir durumdur dahas\u0131 bu vesileyle bizi k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ancak hepimiz ba\u015f\u0131m\u0131z dik, aln\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k ilerlemeliyiz \u00e7\u00fcnk\u00fc insanl\u0131\u011fa ba\u015fka hi\u00e7bir k\u0131tan\u0131n vermedi\u011fi kadar \u00e7ok \u015fey hediye ettik.<\/p>\n\n\n\n Bence atalar\u0131m\u0131z\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u015fahane \u015feyi elimizde tutuyoruz. Bo\u015f \u015feylerin \u00fcst\u00fcne in\u015fa etmezsiniz, temeller \u00fczerine in\u015fa edersiniz. Bana g\u00f6re antika mobilyalar\u0131 ya da eski hal\u0131lar\u0131n tasar\u0131mlar\u0131n\u0131 evde kullanmak \u00fczere taklit etmekte bir sak\u0131nca yok ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok say\u0131da dokuma ve \u00f6rg\u00fc tekni\u011fi var, i\u015fleri ilerletmek i\u00e7in son derece modern teknolojiler var ve bunlar\u0131n hepsinden faydalanmak laz\u0131m. Her \u015feyden olumlu bir pay \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekir \u00e7\u00fcnk\u00fc evrensel k\u00fclt\u00fcr, her \u015feyin ve herkesin kat\u0131l\u0131m\u0131yla olu\u015fan bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Tasavvufla olan ba\u011f\u0131n\u0131z salt entelekt\u00fcel bir merak\u0131n \u00f6tesinde. Les Maitres Invisibles adl\u0131 eserinizde Ahmed el Alav\u00ee, Abd\u00fclkadir Geylan\u00ee, Ahmed Ticani ve di\u011fer bir\u00e7ok sufi ile alakal\u0131 par\u00e7alara yer verdiniz. Bu nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Birincisi, ben kendime asla bir sufi demem nitekim bir sufi de asla kendine sufi s\u0131fat\u0131n\u0131 yak\u0131\u015ft\u0131rmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc bu onun i\u00e7in bir g\u00f6steri\u015ften ibarettir. Ancak hayat\u0131n\u0131n sonunda bunu idrak edecektir. Bu bir hayat tarz\u0131d\u0131r, kendi \u00e7evresindeki manevi bir cemaat i\u00e7inde zaman ge\u00e7irmektir. \u015eayet birisi size sufi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsa onun kesinlikle \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 akl\u0131n\u0131zda tutmal\u0131s\u0131n\u0131z. \u0130nsanlara sufi bir ailede do\u011fdu\u011fumu, sufi bir cemaatte b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc, buna kar\u015f\u0131 \u015fu an bir sufi olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyip duruyorum. Evet ben de bu cemaatin bir mensubuyum ve her yerde, her cemaatte oldu\u011fu gibi burada da iyiler, k\u00f6t\u00fcler ve vasat ki\u015filer var. Bununla birlikte, tasavvuf \u00fczerine olduk\u00e7a \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc tasavvuf atalar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imidir. \u00d6rne\u011fin Les anc\u00eatres li\u00e9s aux \u00e9toiles (Y\u0131ld\u0131zlara Ba\u011fl\u0131 Atalar\u0131m\u0131z) adl\u0131 kitab\u0131mda: \u201cNeden acaba geceleri g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bak\u0131p dua etti\u011fimizde her birimiz ayn\u0131 y\u00f6ne g\u00f6zlerimizi dikiyoruz bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u00c7\u00fcnk\u00fc dikkat edin, yery\u00fcz\u00fcndeki her insan semada kendi y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131 izler ve dua ederken yaln\u0131zca kendi y\u0131ld\u0131z\u0131na bakar, ba\u015fkas\u0131n\u0131nkine de\u011fil\u201d diyor. G\u00f6kte milyarlarca y\u0131ld\u0131z varsa yerde de bir o kadar insan var, o h\u00e2lde her birimiz birer y\u0131ld\u0131za ba\u011fl\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Les Maitres Invisibles (G\u00f6r\u00fcnmeyen \u00dcstatlar)\u2019le ilgili enteresan olan \u015fey, Kuzey Afrika, Uzak Do\u011fu ve Asya\u2019dan on d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck mutasavv\u0131f\u0131 se\u00e7mi\u015f olmamd\u0131r. \u0130lk kad\u0131n mutasavv\u0131f Rabia el-Adeviyye\u2019den Hallac-\u0131 Mansur\u2019a, Abd\u00fclkadir Geylani\u2019den, \u015eeyh Ahmed el-Alevi\u2019ye, Mevl\u00e2na Celaleddin-i Rumi\u2019den, Haf\u0131z-\u0131 \u015eirazi\u2019ye ve \u0130bn\u00fc\u2019l-Arabi\u2019ye kadar tam on d\u00f6rt isim yer al\u0131yor. Yedi rakam\u0131 \u00fczerine de \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131m, hatta asl\u0131na bakarsan\u0131z t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m yedi rakam\u0131na dayan\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu manevi bir say\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131mda bu rakamdan yola \u00e7\u0131karak yaz\u0131 kal\u0131plar\u0131, desen \u00e7izimleri, semboller, i\u015faretler, konstr\u00fcksiyonlar vs. yap\u0131yorum. Metinlerimi hep tersten yazar\u0131m hani derler ya aynaya bakar gibi\u2026 Fakat aynaya falan ihtiyac\u0131m yok \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten sola\u011f\u0131m yani bir nevi tersten yaz\u0131yorum. Bu y\u00fczden t\u00fcm yaz\u0131lar\u0131m oldu\u011fu gibi okunmamak \u00fczere tasarland\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir yazar ya da edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n okuyucuya okuma hissiyat\u0131n\u0131 tatt\u0131rmas\u0131n\u0131n gayet ola\u011fan oldu\u011funu biliyorum ama benim i\u00e7in bu yaz\u0131lar birer sanat eseridir daha da \u00f6nemlisi birer estetik \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u201cLes maitres invisibles\u201d sayesinde kendi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ilim ehli insanlar\u0131n\u0131 an\u0131yoruz. Ba\u011fdat\u2019ta \u00e7arm\u0131ha gerilerek \u00f6\u011fretisini inkar etmeye zorlanan ama buna ra\u011fmen \u201cEne’l-Hakk\u201d demekten vazge\u00e7meyen el-Hallac\u2019\u0131n hayat\u0131n\u0131 neden bu yola adad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recek, eski hayat\u0131nda m\u00fczisyen, k\u00f6le olan Rabia el-Adeviyye\u2019nin nas\u0131l olup ta kad\u0131n sufilerin en me\u015fhuru oldu\u011funu anlayacaks\u0131n\u0131z. Mesela bak\u0131n\u0131z, onun hayat maceras\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kad\u0131n aktivizminin ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir modeli niteli\u011findedir, ancak onun esrarengiz y\u00f6n\u00fcn\u00fc de anlamak laz\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisi \u00f6yle s\u0131radan birisi say\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n Neden Kahire?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc eserimi Nil\u2019in sular\u0131yla besleyip ye\u015fertti\u011fi M\u0131s\u0131r pamu\u011fundan yap\u0131lm\u0131\u015f bir kuma\u015fla yapmak istedim. Nil demek firavunlar\u0131n tarihi demektir yani hem Sudan\u2019\u0131n siyah firavunlar\u0131n\u0131n hem de M\u0131s\u0131r diyar\u0131n\u0131n birlikteli\u011fidir. Benim i\u00e7in as\u0131l \u00f6nemli olan, mevzubahis her bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn y\u00fczy\u0131llar boyunca kendi \u00e7ap\u0131nda, gelece\u011fe ta\u015f\u0131nmak ve ba\u015fkalar\u0131yla temasta bulunmak i\u00e7in mutlak maneviyata ihtiya\u00e7 duyan insan imgesini savunmu\u015f olmalar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, kuma\u015flar\u0131n \u0130slami a\u00e7\u0131dan Mur\u00e2nlar\u0131n giydi\u011fi ya da Hristiyan rahiplerin kulland\u0131\u011f\u0131 c\u00fcbbeler veya uzakta ve tecritte ya\u015fayanlar\u0131n giydi\u011fi k\u0131yafetler gibi olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fimi ifade etmi\u015ftim.<\/p>\n\n\n\n Yoksullarla \u00f6zde\u015fle\u015ftirdi\u011fimiz bu kuma\u015f\u0131n ehemmiyetini hi\u00e7 de k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek laz\u0131m. Bug\u00fcn Cezayir\u2019de siyah beyaz bayraklar\u0131yla ter\u00f6r estirenlerin bu kuma\u015f\u0131n itibar\u0131n\u0131 lekeledi\u011fine \u015f\u00fcphe yok. Bu arada ben de siyah ve beyaz\u0131n ili\u015fkisi \u00fczerine s\u0131k\u00e7a \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in rahatl\u0131kla diyebilirim ki benim dalgaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m siyah desenli beyaz bayrak daha derin bir mana ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yani ters d\u00fcz ediyorum. Ayr\u0131ca biz \u00e7\u00f6l insanlar\u0131y\u0131z bu da demek ki pratik olarak manevi hayata ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla ya\u015f\u0131yoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00f6l, ayd\u0131nl\u0131k demektir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn tasavvufu sprit\u00fcal yollardan bir yol olarak g\u00f6renler var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bir\u00e7ok camide, \u00f6zellikle de \u0130stanbul\u2019a ve hatta Sultanahmet Camii\u2019ne gitti\u011finizde, Muhammed lafz\u0131n\u0131n t\u0131pk\u0131 ortas\u0131na ayna konulmu\u015f gibi ayn\u0131 anda hem sa\u011fa hem de sola bakacak \u015fekilde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ya da Allah\u2019\u0131n \u015fah\u0131s zamiri olan h\u00fcve lafz\u0131n\u0131n hem sa\u011fa hem de sola bakacak \u015fekilde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edersiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc Allah insanlara \u201cBenim gibisiniz\u201d demez, daima \u201cSizi kendi suretimde yaratt\u0131m\u201d der.<\/p>\n\n\n\n Mevl\u00e2na\u2019n\u0131n ve di\u011fer bir\u00e7ok mutasavv\u0131f\u0131n bu konuya s\u0131k\u00e7a de\u011findi\u011fi gibi, resim veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u00e7inde var oldu\u011fumuz ger\u00e7ekli\u011fin bir di\u011fer y\u00fcz\u00fcd\u00fcr ama ayn\u0131 zamanda bunun tersy\u00fcz edilmi\u015f h\u00e2lidir. Ben ve sen. Do\u011fars\u0131n, ya\u015fars\u0131n, \u00f6l\u00fcrs\u00fcn fakat kendini asla kendi ger\u00e7ekli\u011fin i\u00e7inde oldu\u011fun gibi g\u00f6remezsin, lakin kar\u015f\u0131n\u0131zdaki ki\u015fi sizi kendi ger\u00e7ekli\u011finizde g\u00f6recektir. Dolay\u0131s\u0131yla kendimizi kendi ger\u00e7ekli\u011fimizde g\u00f6rmek istiyorsak kesinlikle kar\u015f\u0131m\u0131zda duran bir ki\u015fiye ihtiyac\u0131m\u0131z var demektir.<\/p>\n\n\n\n O h\u00e2lde, kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ki\u015finin varl\u0131\u011f\u0131na duydu\u011fumuz ihtiya\u00e7 kendimizi kendi ger\u00e7ekli\u011fimizde g\u00f6rebilmemiz i\u00e7in hayati bir gerekliliktir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden gizemli konular hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak tasavvufla e\u015f anlaml\u0131 de\u011fildir, bu derinli\u011fi tecr\u00fcbe etmek ayn\u0131 manast\u0131rdaki ke\u015fi\u015flerin dua ve inzivaya \u00e7ekilmeleri gibi bir \u00e7abad\u0131r. Esrar\u0131n, ya\u015fam\u0131n ve ahiretin derinliklerine n\u00fcfuz etmektir. Tanr\u0131 varm\u0131\u015f yokmu\u015f, peygamberler \u015f\u00f6yle b\u00f6yle \u015fahsiyetlermi\u015f vesaire. Bunlar felsefi meselelerdir. Tasavvuf ayn\u0131 zamanda, bir y\u00fckselme yahut kemale erme y\u00f6ntemine sahip olmakt\u0131r. \u0130nsan\u0131n hayata geli\u015f gayesini a\u00e7\u0131klayan bu felsefenin derinliklerine inmek i\u00e7in basit bir insan gibi hareket etmeniz kafidir. G\u00fcn gelir, k\u00fc\u00e7\u00fck bir bulut gibi hafif bir r\u00fczg\u00e2r taraf\u0131ndan savrulur ve kaybolursunuz ta ki ba\u015fkalar\u0131 da sizin pe\u015finizden gelsin.<\/p>\n\n\n\n Hassan Massoudy\u2019le birlikte haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z Mahmut Dervi\u015f\u2019in \u015fiirlerinin oldu\u011fu kitab\u0131n\u0131zdan bahseder misiniz? D\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc bu iki isimle nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ben bir hattat de\u011filim. Evet, Kuran kursuna gittim; evet, sanat\u0131m\u0131 ilk ba\u015fta Arap\u00e7a levhalardan \u00f6\u011frendim ama yapt\u0131\u011f\u0131m \u015fey bir nevi grafik sanat\u0131 ya da en basit tabiriyle yaz\u0131d\u0131r. Sadece \u00e7ok \u00f6zel projeler i\u00e7in hatla u\u011fra\u015fmam icap etti. Yak\u0131n dostum Mahmud Dervi\u015f\u2019le birlikte iki b\u00fcy\u00fck grav\u00fcr ve litografi kitab\u0131 haz\u0131rlad\u0131k, ba\u015fka bir sefer ise Irak k\u00f6kenli b\u00fcy\u00fck bir hattat olan Hassan Massoudy\u2019den rica edip paras\u0131n\u0131 \u00f6deyerek ondan benim i\u00e7in \u015fiir ve grafik sanat\u0131n\u0131n kesi\u015fimini g\u00f6steren bir hat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapmas\u0131n\u0131 istedim (Une Nation en Exil , Po\u00e8mes Mahmoud Darwich, Gravures Rachid Kora\u00efchi, Calligraphies Hassan Massoudy). Ard\u0131ndan yine sadece 50 adet bas\u0131lan kapsaml\u0131 bir kitap daha yapt\u0131k (La Qas\u0131da de Beyrouth , Po\u00e8me Mahmoud Darwich, Gravures Rachid Kora\u00efchi, Calligraphies Kamel Ibrahim). Bir hattata ihtiyac\u0131m oldu\u011funda \u0130skenderiye Hat Okulunun m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan Kamal \u0130brahim\u2019e ve di\u011fer bir\u00e7ok tan\u0131d\u0131\u011f\u0131ma dan\u0131\u015f\u0131yorum. Ayr\u0131ca \u00e7ok iyi bir dostum olan Mohamed Dib ile L\u2019Enfant Jazz ad\u0131nda bir kitap daha \u00e7\u0131kard\u0131k. Cezayirli bir hattattan metni benim i\u00e7in terc\u00fcme etmesini ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 istedim yani g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u00fczere hattatlardan istifade ediyorum.<\/p>\n\n\n\n Ba\u015fta kimli\u011finiz ve yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fler Bat\u0131\u2019da olmak \u00fczere bir\u00e7ok yerde zorluklar\u0131 da beraberinde getiriyordur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Aur\u00e8s\u2019de bir m\u00fccahit olan babam\u0131n aziz hat\u0131ras\u0131n\u0131 yad ederek ba\u015flamak isterim. Hayat\u0131 boyunca sava\u015fm\u0131\u015f ve g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnde i\u015fkence g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, bu \u00f6yle az buz bir \u015fey de\u011fil. Ayn\u0131 zamanda ne olursa olsun ve ne kadar ac\u0131 \u00e7ekilirse \u00e7ekilsin asla sessiz kal\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fini \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta bana \u00f6\u011freten de odur. Hayat\u0131m\u0131za devam ederken kendimizi tecrit etmeyi, sakin kalmay\u0131 ama ayn\u0131 zamanda din\u00e7 ve gayretli olmay\u0131 da ondan \u00f6\u011frendim; mezarda yatan bedeniniz de dahil olmak \u00fczere her \u015feyin bir k\u0131ymeti oldu\u011funu da. Ya\u015fam\u0131m\u0131zdaki son nefesleri al\u0131p verirken art\u0131k bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bedeninize nas\u0131l h\u00fcrmet edilece\u011fini bilmek, hi\u00e7 de az\u0131msanacak bir \u015fey de\u011fildir. Bu ger\u00e7ekten b\u00f6yle, lakin pek \u00e7ok insan bunun bilincinde de\u011fil. Sahiden de arkada\u015flar\u0131mla konu\u015ftu\u011fumda ve onlara bundan bahsetti\u011fimde bana g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7iyorlar; bana hep mezarl\u0131klarla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve kafam\u0131n i\u00e7inin cenaze gibi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n \u201cLe jardin d\u2019Afrique\u201d projenizden bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Action contre la faim (A\u00e7l\u0131kla M\u00fccadele) isimli bir derne\u011fin ba\u015fkan\u0131 olan k\u0131z\u0131m bana: \u201cBaba, Zarzis kasabas\u0131ndaki \u00e7\u00f6p d\u00f6k\u00fcm alan\u0131nda bir ceset da\u011f\u0131 oldu\u011funu duydum.\u201d dedi. Bunun m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim fakat fareler, sokak k\u00f6peklerin yenmi\u015f g\u00f6\u00e7men kad\u0131n erkek, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck insanlar taraf\u0131ndan yenmi\u015f ceset y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. K\u0131tam\u0131zda cereyan eden bu hadisenin biz M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ne ac\u0131 verici oldu\u011funu tarif edemem. Tunus \u00e2deta bir End\u00fcl\u00fcs iken \u015fimdi toplumda korkun\u00e7 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n K\u0131z\u0131m\u0131n Tunus vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131 nedeniyle gelecekteki Afrika Bah\u00e7esi i\u00e7in arsay\u0131 sat\u0131n alabildik. Ertesi g\u00fcn, Mongi Slim ve y\u00fcklenicisinin huzurunda, bir mezarl\u0131k alan\u0131 i\u00e7in gereken t\u00fcm idari, hukuki ve adli b\u00fcrokrasiyi g\u00f6z ard\u0131 ederek t\u00fcm projeyi en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar \u00e7izdim. Buras\u0131 d\u00fcnyada sadece g\u00f6\u00e7menlere ait \u00f6zel bir mezarl\u0131k. Ki\u015finin ad\u0131 (biliniyorsa), cesedin bo\u011fuldu\u011fu tarih, ki\u015finin DNA kodu ve cesedin bir erke\u011fe, kad\u0131na veya \u00e7ocu\u011fa ait oldu\u011fu belirtilecek bir mezar ta\u015f\u0131 bulunuyor. Erkekler, do\u011fum yapm\u0131\u015f kad\u0131nlar, do\u011fum yapmam\u0131\u015f kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar i\u00e7in d\u00f6rt tip mezar ta\u015f\u0131 tasarlad\u0131m. Mezarlar beyaz renkte ve \u00fcstlerinde ye\u015fil ve sar\u0131 i\u015flemeli seramik bir k\u00e2se var. Ye\u015fil bereketi, sar\u0131 ise \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 simgeliyor. Bu k\u00e2se yaln\u0131zca, g\u00f6kten yery\u00fcz\u00fcne g\u00f6r\u00fcnmez yolculuk olan topra\u011f\u0131 sulayan ya\u011fmur suyuyla dolar. Do\u011fan ve sonra meleklerle bulu\u015fmak i\u00e7in u\u00e7up giden ku\u015flara su veriyor. Cennete yap\u0131lan bu di\u011fer g\u00f6r\u00fcnmez yolculukta ku\u015f sembolik olarak \u00f6lenlerin ruhlar\u0131na e\u015flik ediyor. Bu projeyi \u00f6lenlere, ailelerine, kabilelerine bir adad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Bah\u00e7ede kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u011fa\u00e7lar cenneti tasvir eden kutsal metinlerden gelmektedir. D\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bar\u0131\u015f\u0131n sembol\u00fc olan 130 y\u0131ll\u0131k zeytin a\u011fac\u0131, uzaktaki mescit manzaras\u0131na a\u00e7\u0131l\u0131yor. Giri\u015fin her iki yan\u0131nda \u0130slam\u2019\u0131n Be\u015f \u015fart\u0131n\u0131 temsil eden be\u015f zeytin a\u011fac\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz: Kelime-i \u015fehadet, namaz, zek\u00e2t, oru\u00e7 ve hac. Dik olarak, \u00e7evredeki duvarlar boyunca birbirine bakan on iki b\u00fcy\u00fck asma, Mesih\u2019in etraf\u0131ndaki on iki havariyi temsil ediyor. D\u00f6rt k\u00f6\u015feye d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6l palmiyesi getirdim. Onlar korumay\u0131 temsil ediyor. Sahra\u2019n\u0131n s\u0131ca\u011f\u0131nda meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 ve pazar bah\u00e7elerini g\u00fcne\u015fin yo\u011funlu\u011fundan korur ve kurumas\u0131n\u0131 engellerler. Tasavvuf b\u00fcy\u00fckleri onlar\u0131 90 ya\u015f\u0131na kadar ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in insana benzetmektedirler. Onlar\u0131 keserseniz ba\u015flar\u0131 kesilmi\u015f gibi \u00f6l\u00fcrler. \u00c7\u00f6lde palmiye a\u011fac\u0131ndaki her \u015fey faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kendi imk\u00e2nlar\u0131mla finanse ettim. Paris\u2019ten \u00f6zel olarak gelen UNESCO ba\u015fkan\u0131n\u0131n huzurunda a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131, bir yandan da UNESCO taraf\u0131ndan tescil edildi, A\u011fa Han Vakf\u0131\u2019n\u0131n ilk yirmilik listesine girdi ancak benim ricam \u00fczerine birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc bana vermemelerini s\u00f6yledim \u00e7\u00fcnk\u00fc bir sorun \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcpheleniyor hatta neredeyse emindim. Nitekim \u00f6yle de oldu. Elbette herkesi tenzih ediyorum ama Zarzili denilen al\u00e7aklar (hepsini kastetmiyorum sadece bu i\u015fi yapanlar), ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l bu mezarl\u0131\u011fa girdiler, kabirleri a\u00e7t\u0131lar, sayg\u0131s\u0131zl\u0131k ettiler, \u00f6l\u00fcleri \u00e7\u0131kar\u0131p d\u0131\u015far\u0131 att\u0131lar. Son zamanlarda burada bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k krizi ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n Sizden s\u00f6z\u00fcm\u00fc esirgemeyece\u011fim. Bana s\u00fcrekli hakaret ve su\u00e7lamalarda bulunuyorlar. Neymi\u015f efendim, \u00f6l\u00fclerin g\u00f6zlerini \u00e7\u0131kar\u0131yormu\u015fum, organlar\u0131n\u0131 sat\u0131yormu\u015fum, mezarl\u0131klar i\u00e7in 3000 avrolara varan \u00f6demeler al\u0131yormu\u015fum. Tam bir fecaat! Hakikaten art niyetli olsayd\u0131m b\u00f6yle mi yapard\u0131m, bunca emek verir miydim hi\u00e7?<\/p>\n\n\n\n Daha \u00f6ncesinde de \u201cJardin d\u2019orient\u201d ad\u0131nda bir projenizde var Fransa\u2019da. Cezayir tarihiyle yak\u0131ndan ilgili.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Emir Abd\u00fclkadir esir d\u00fc\u015f\u00fcp Toulon\u2019dan Amboise\u2019a nehirler ve su kanallar\u0131 yoluyla g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada bir\u00e7ok ki\u015fi krall\u0131\u011f\u0131 ve monar\u015fiyi s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokmak i\u00e7in onu ka\u00e7\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Nihayetinde, III. Napolyon taraf\u0131ndan 1852\u2019de serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, arkas\u0131nda Ch\u00e2teau d\u2019Amboise\u2019da ikamet eden maiyetindeki 25 ki\u015fiyi, karde\u015flerini ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Hemen yan\u0131ndaki Chaumont-sur-Loire\u2019a gitti\u011fimde, Chaumont-sur-Loire bah\u00e7elerinin bir par\u00e7as\u0131 olacak \u015fekilde d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan gelen ziyaret\u00e7iler taraf\u0131ndan \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6ren zarif bir bah\u00e7e yapt\u0131m. O s\u0131rada bu yerin m\u00fcd\u00fcr\u00fc Jean-Paul Pigeat, bana Attar\u2019\u0131n le langage des oiseaux (Mant\u0131ku\u2019t-tayr adl\u0131 metinlerinden ilham alarak \u201cle jardin de paradis \u201d (cennet bah\u00e7esi) adl\u0131 bir proje ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fini s\u00f6yledi ve b\u00f6ylece Chaumont\u2019tan ayr\u0131l\u0131p Amboise\u2019a giden trene bindim. Oraya gidince tepeden a\u015fa\u011f\u0131y\u0131 seyretmeye ve toplu mezar\u0131n ba\u015f\u0131nda dua etmeye karar verdim. Fakat hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu, Emir Abd\u00fclkadir\u2019in oradaki varl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok memnun olan Amboise halk\u0131 taraf\u0131ndan bedeli kar\u015f\u0131lan\u0131p yapt\u0131r\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck bir heykel d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey in\u015fa edilmemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Dua etmek \u00fczere ellerimi a\u00e7\u0131p Fatiha okudu\u011fum s\u0131rada bir k\u00f6pek geldi ve orada defnedilen ki\u015filerin oldu\u011fu yere gidip \u00e7i\u015fini yapt\u0131. Duam\u0131 nihayetlendirip arkam\u0131 d\u00f6nd\u00fckten sonra bu k\u00f6pe\u011fi izlemeye ba\u015flad\u0131m. Orada bir kad\u0131na rastlay\u0131nca derhal seslendim: \u201cHan\u0131mefendi, ben buraya dua etmeye geldim ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi buras\u0131 bir kabristan ama k\u00f6pe\u011finiz mezarlara i\u015fiyor, bu hi\u00e7 do\u011fru de\u011fil.\u201d Sonra, bana kim oldu\u011fumu sordu, ben de s\u00f6yledim. Ne i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu, sanat\u00e7\u0131 oldu\u011fumu s\u00f6yledim. Orada \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 sorunca \u201cHay\u0131r.\u201d dedim. Bana: \u201cDinleyin efendim, k\u00f6peklerim onlarca y\u0131ld\u0131r burada ya\u015f\u0131yorlar ve hep buraya i\u015ferler, size ne bundan.\u201d dedi. \u201cPek\u00e2l\u00e2 han\u0131mefendi, ancak size \u00f6yle m\u00fchim bir \u015fey s\u00f6yleyece\u011fim ki bir daha ne k\u00f6pekleriniz buraya gelip i\u015feyecek ne de siz buna m\u00fcsaade edeceksiniz, anl\u0131yor musunuz?\u201d dedim. Bana, yetkili birisi olup olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 sorunca \u201cHay\u0131r han\u0131mefendi ama bana bu yetkiyi verecek ki\u015fi sizsiniz.\u201d diye cevap verdim. B\u00f6ylece, masraflar\u0131n\u0131 kendi cebimden \u00fcstlenerek 2005 y\u0131l\u0131nda buray\u0131 in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n \u00d6nemli bir \u015fey s\u00f6ylemem laz\u0131m, buras\u0131 ayn\u0131 zamanda Leonardo da Vinci\u2019nin de mezar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu mezarl\u0131kt\u0131. Kendisi, Papa\u2019dan ka\u00e7arak I. Fran\u00e7ois\u2019in himayesine girdi\u011finde uzun s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Le Clos Luc\u00e9 ad\u0131nda bir yerde bir yerde ikamet etmi\u015f ve benim in\u015fa etti\u011fim bu yerden 80 metre kadar \u00f6tede g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Fransa\u2019da ya\u015fayan pek \u00e7ok Kuzey Afrikal\u0131 ve Ortado\u011fulu, buran\u0131n Frans\u0131z topraklar\u0131ndaki ilk M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu ve burada istirahat edenlerin d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n topraklar\u0131nda Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kar\u015f\u0131 ayaklanan \u015fehitler oldu\u011funu biliyor. Cezayir\u2019de ise bu konuda ne televizyonda ne radyoda ne de ba\u015fka bir yerde hi\u00e7bir yay\u0131n yap\u0131lm\u0131yor. Bu yerin haricinde, 25 y\u0131ld\u0131r \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ikinci bir yer daha var. \u015eu ana kadar yap\u0131m\u0131n\u0131 bitiremedik ama yak\u0131nda bitmi\u015f olacak. Fransa\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunan ve ge\u00e7mi\u015fte d\u00f6rt ya da be\u015f \u00e7arp\u0131\u015fmaya tan\u0131k olan bir b\u00f6lgede bulunuyor. Amac\u0131m, neden sava\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sorgulamak. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fccadelemiz sadece siyasi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda manevi bir \u00e7eki\u015fmeye de tan\u0131kl\u0131k ediyor. Bu b\u00f6lgede, Cannes\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131nda iki ada var: Sainte-Margueritte adas\u0131 ve onun ard\u0131ndaki bir di\u011fer ada. \u00c7ok \u00f6nemli bir yer. Adada b\u00fcy\u00fck ve harika bir manast\u0131r bulundu\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a din\u00ee bir mahiyeti var. \u015eimdi biraz eski bir tarihe gidecek olursak, bu adada Kral 14. Louis, Mimar Vauban\u2019dan, me\u015fhur \u201cDemir Maske\u201dnin asla ka\u00e7amayaca\u011f\u0131 bir kale in\u015fa etmesini istemi\u015fti. 1840\u2019ta Emir yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131ktan sonra y\u00fczlerce s\u00f6m\u00fcrge direni\u015f\u00e7isi buraya doldurdu. \u00dcstelik bunlar askeri birliklerden falan de\u011fildi, d\u00fcped\u00fcz halkt\u0131. Kalenin kapasitesi otuz ki\u015fi oldu\u011fu h\u00e2lde y\u00fcz kadar insan hapsettiler. \u00c7oluk \u00e7ocuk, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck herkesi kaderine terk ederek yersiz yurtsuz b\u0131rakt\u0131lar. So\u011fuk, a\u00e7l\u0131k ve yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fayabildikleri kadar ya\u015fad\u0131lar, tabii ki \u00e7o\u011fu orada hayat\u0131n\u0131 kaybetti. 1870 y\u0131l\u0131nda \u015eeyh el Mokrani\u2019nin isyan\u0131 s\u0131ras\u0131nda y\u00fczlerce ve hatta binlerce insan\u0131 geri getirip oraya t\u0131kt\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n s\u00fcrg\u00fcnler s\u0131ras\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 ettikleri insanlar\u0131 da oraya g\u00f6nderdiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc askeri gemiler d\u0131\u015f\u0131nda kimse oraya gidemiyordu, gidecek ba\u015fka bir de yer yoktu, sonra onlar\u0131 okyanus \u00f6tesindeki Frans\u0131z Guyanas\u0131\u2019na g\u00f6ndermeye ba\u015flad\u0131lar. Bu insanlar gripten ya da basit bir mide rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6ld\u00fcklerinde onlar\u0131 topra\u011fa vermeye gidenler de yine kendi insanlar\u0131yd\u0131. Hi\u00e7bir mal varl\u0131klar\u0131 yoktu, bu y\u00fczden bu adadan ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 ta\u015flarla \u00e7ocuklar i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck, yeti\u015fkinler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck daireler yapt\u0131lar ve o zamandan bu yana, Cezayir\u2019in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131ndan \u00e7ok sonra bile burada ya\u015famaya devam ettiler. \u201cM\u00fccahidin\u201d direni\u015f\u00e7ilerinin da\u011flara ge\u00e7i\u015fini yasaklayan Harkiler gibi onlar da Fransa\u2019da Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 ONF (Orman Genel \u0130daresi) taraf\u0131ndan istihdam edildiler. \u00dczerinde \u201cFransa i\u00e7in \u00f6len M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimize\u201d yazan bir bu\u00e7uk metrelik \u00fc\u00e7gen bir an\u0131t diktiler. Ama i\u015fin asl\u0131nda, onlar \u201cFransa\u2019ya kar\u015f\u0131 \u00f6len M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131.\u201d Bu b\u00f6lge, ge\u00e7mi\u015fte Pied-Noir\u2019larla birlikte Bay Le Pen, Bayan Le Pen ve OAS (Gizli Ordu \u00d6rg\u00fct\u00fc) taraf\u0131ndan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise Zemmour ve beraberindekiler ve son zamanlarda ise \u015fimdiki Cannes belediye ba\u015fkan\u0131 olan David Lisnard taraf\u0131ndan zapt edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n 2010 y\u0131l\u0131na geldi\u011fimizde, \u00e7eyrek as\u0131r s\u00fcren m\u00fccadelenin ard\u0131ndan alan\u0131n yeniden in\u015fa edilmesine izin verildi. On g\u00fcn \u00f6nce, bir sanat\u00e7\u0131 olmam m\u00fcnasebetiyle adaya k\u0131sa bir ziyarette bulunmam i\u00e7in bana bir teklifte bulunuldu\u011funda, aralar\u0131nda Cezayirli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Madam Bouayad\u2019\u0131n da bulundu\u011fu \u00e7ok say\u0131da akademisyen ve \u00fcniversite \u00f6\u011frencisinden bu insanlar\u0131n tarihi \u00fczerinde bilimsel olarak \u00e7al\u0131\u015fmak istediklerini, dolay\u0131s\u0131yla buran\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana Cezayirli direni\u015f\u00e7ilerin ikinci b\u00fcy\u00fck mezarl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Ge\u00e7en y\u0131l 1 Kas\u0131m\u2019da \u00cele-de- France i\u00e7indeki Seine-Saint- Denis b\u00f6lgesinde bulunan La Courneuve\u2019e 3.80 metrelik devasa bir heykel ba\u011f\u0131\u015flad\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc 17 Ekim 1961\u2019de Frans\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ak\u0131n etti\u011fi yer oras\u0131yd\u0131. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z, o zamanlar Cezayir\u2019de bize \u201cFrans\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar\u201d deniyordu ve ak\u015fam 8\u2019den sonra yanlar\u0131m\u0131zda kom\u00fcnist, sendikac\u0131 ya da a\u015f\u0131r\u0131 solcu arkada\u015flar\u0131, aktivistleri ve yolda\u015flar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen soka\u011fa \u00e7\u0131kmam\u0131z yasakt\u0131. Katliam emri veren Fran\u00e7ois Mitterrand\u2019\u0131n da dahil oldu\u011fu Paris Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc Maurice Papon taraf\u0131ndan Paris\u2019te kar\u015f\u0131lanan bu ki\u015filer k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, toplu olarak katledildi ve Seine Nehri\u2019ne at\u0131ld\u0131. Bu nedenle, Frans\u0131z ve Cezayirli karde\u015flerimizin katliamlar\u0131n\u0131 anmak \u00fczere 1 Kas\u0131m 2023 tarihinde La Courneuve\u2019de a\u00e7\u0131lacak olan bu devasa an\u0131t\u0131 yapt\u0131r\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkemiz Cezayir\u2019i ilgilendiren ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir di\u011fer proje de Bay Mitterrand\u2019\u0131n affetmeyi reddetti\u011fi Cezayirlilerin giyotine g\u00f6nderildi\u011fi yerlerle ilgili. Bunlardan \u00e7ok say\u0131da var. Bizim \u00fcst\u00fcm\u00fcze d\u00fc\u015fen g\u00f6rev ise Fransa\u2019ya, \u00fclkemizin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k g\u00fcn\u00fcne kadar bu menfur infaz y\u00f6ntemine ba\u015fvurmaktan hi\u00e7 ka\u00e7\u0131nmad\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmakt\u0131r. Kendisi de bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k savunucusu ve siyaset\u00e7i olan Zohra Drif ile beraber \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, kendisi giyotinle idam edilen insanlar\u0131n \u00e7o\u011funu tan\u0131yor, Cezayir\u2019deki Barberousse hapishanesinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n as\u0131l amac\u0131, giyotinle idam edilen bu insanlar\u0131n bug\u00fcn bu konu hakk\u0131nda konu\u015fabilmelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak ve bunun yan\u0131 s\u0131ra Cezayir\u2019de al-Alia bah\u00e7esi ad\u0131nda g\u00fczel bir mek\u00e2n olu\u015fturmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm bunlarla birlikte kendimi bir aktivist olarak 60 y\u0131ld\u0131r Filistin yanl\u0131s\u0131 bir insan olarak g\u00f6r\u00fcyorum, Filistin\u2019e diplomatik pasaportla seyahat ediyorum, b\u00f6ylece her g\u00fcn \u0130srail\u2019le i\u015fbirli\u011fine giren ve Filistinli karde\u015flerimizi s\u0131rt\u0131ndan b\u0131\u00e7aklayan hainleri g\u00f6rmemize ra\u011fmen m\u00fccadelede izledi\u011fimiz yolun ne oldu\u011funu rahatl\u0131kla ifade edebiliyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rachid Koraichi\u2019nin Les Maitres Invisibles eserlerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm zaman onlara bakmaktan uzun s\u00fcre kendimi alamad\u0131m. Resimlerin arkas\u0131nda ger\u00e7ekten bir s\u0131r m\u0131 vard\u0131 yoksa hissettiklerim oryantalist meraklar m\u0131yd\u0131? Ara\u015ft\u0131rd\u0131k\u00e7a sanat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve aktivistli\u011fi bende hayranl\u0131k ve merak uyand\u0131rd\u0131. Kuzey Afrikal\u0131 sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kendi din\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleriyle \u00e7at\u0131\u015fmadan d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda i\u015fler \u00fcretmelerinden alaca\u011f\u0131m\u0131z dersler var. \u00d6zel bir te\u015fekk\u00fcr de… Continue reading ![\"Mahmud](\"https:\/\/img.piri.net\/mnresize\/900\/-\/resim\/imagecrop\/2023\/11\/14\/11\/55\/resized_bf8d3-ad0df124c49fc49f7.jpg\")
![\"Eserler.\"\/](\"https:\/\/img.piri.net\/mnresize\/900\/-\/resim\/imagecrop\/2023\/11\/14\/11\/54\/resized_1147a-ba63b203ii.jpg\")
![\"Sidi](\"https:\/\/img.piri.net\/mnresize\/900\/-\/resim\/imagecrop\/2023\/11\/14\/11\/53\/resized_73e34-f3b94bc6c3bcc3bcc3bc.jpg\")
![\"Sidi](\"https:\/\/img.piri.net\/mnresize\/900\/-\/resim\/imagecrop\/2023\/11\/14\/11\/53\/resized_532ec-2ab495ebtt.jpg\")